Co, jeśli rana swędzi – czy to zawsze znaczy, że się goi?

Świąd to odczucie wywołujące potrzebę drapania. Zaczyna się od pobudzenia zakończeń nerwowych w skórze, sygnał biegnie do mózgu i dopiero wtedy odczuwamy go jako swędzenie. Przy ranie bodźcem mogą być substancje uwalniane w organizmie podczas kolejnych faz gojenia – reakcji zapalnej i regeneracji tkanek. Jak to przebiega?

Po uszkodzeniu skóry do działania przystępują komórki układu odpornościowego. Pomagają one usuwać uszkodzone tkanki i uczestniczą w organizowaniu naprawy. „Porozumiewają się” z innymi komórkami za pomocą substancji sygnałowych. Niektóre z nich mogą również pobudzać nerwy odpowiedzialne za świąd. Dlatego potrzebne do odbudowy procesy zachodzące w ranie i swędzenie mogą występować równocześnie.

Za swędzenie rany nie odpowiada wyłącznie histamina, znana z reakcji alergicznych. Znaczenie mają też zmiany w działaniu uszkodzonych i regenerujących się nerwów oraz suchość skóry. Szczególnie dobrze widać to po oparzeniach. Wyjaśnienie „swędzi, bo skóra się zrasta” jest więc pewnym skrótem myślowym. Tak naprawdę odczuwamy aktywność układu nerwowego, na którą wpływa kilka procesów zachodzących w skórze.

Po drobnym skaleczeniu, otarciu czy zabiegu świąd może pojawić się w kolejnych dniach, gdy rana pokrywa się nowym naskórkiem. Nie ma jednego terminu, w którym powinno się zacząć lub skończyć swędzenie. U jednych osób ten objaw jest wyraźny, u innych niemal niezauważalny. Ważniejsze jest to, jak rana zmienia się z czasem. Jeśli stopniowo się zamyka, ból słabnie, a obrzęk i zaczerwienienie ustępują, niewielki świąd może towarzyszyć prawidłowej regeneracji. Natomiast pojawienie się swędzenia nie unieważnia innych objawów – rana, która staje się coraz bardziej bolesna i obrzęknięta, wymaga pilnej uwagi.

Warto zapamiętać!

Rana nie musi swędzieć, żeby się goić. Silniejsze swędzenie rany nie oznacza też szybszej ani skuteczniejszej regeneracji.

Tak. Do takich ran należą między innymi rany pooparzeniowe i owrzodzenia żylne. Swędzą także blizny.

Po oparzeniach świąd jest bardzo częsty, a w okresie powrotu do zdrowia po poważnych oparzeniach dotyczy niemal wszystkich pacjentów. Nie oznacza to jednak, że każde niewielkie oparzenie też musi swędzieć. Przy rozległych, głębokich oparzeniach niezbędne jest niekiedy przeszczepianie skóry. Dolegliwości związane ze świądem mogą obejmować miejsca, które wymagały przeszczepu, jak również okolicę, z której pobrano skórę do tego przeszczepu.

W tym miejscu trzeba też wyraźnie rozróżnić świąd gojącej się rany po oparzeniu od swędzenia blizny pooparzeniowej. Ten drugi objaw potrafi utrzymywać się bardzo długo po zamknięciu rany i bywa trudniejszy do opanowania.

Przy owrzodzeniach żylnych często swędzi przede wszystkim skóra wokół rany. Bywa ona sucha, łuszcząca się, obrzęknięta i przebarwiona. Może to być wyprysk związany z zaburzeniami odpływu krwi przez żyły. Takiego świądu nie należy uznawać za zapowiedź zamknięcia owrzodzenia. Potrzebne jest leczenie przyczyny rany oraz odpowiednia pielęgnacja otaczającej ją skóry.

Świąd występuje także przy innych ranach przewlekłych. Jego przyczyny mogą się nakładać, a drapanie dodatkowo utrudnia gojenie. Dlatego warto zgłaszać ten objaw podczas wizyt u specjalistów, nawet jeśli za najważniejszy problem uznaje się samą ranę.

Swędząca blizna nie jest tym samym co otwarta rana. Może być sucha, napięta lub nadwrażliwa – szczególnie dokuczliwe bywają blizny wypukłe i pogrubiałe. Jeżeli świąd utrzymuje się, towarzyszy mu pieczenie lub mrowienie albo blizna staje się coraz grubsza, lepiej pokazać ją lekarzowi.

Dlaczego rana swędzi podczas gojenia – już wiadomo, ale co, jeśli świąd gojącej się rany ma więcej przyczyn?

Swędząca, zaczerwieniona skóra dokładnie tam, gdzie przylegał do niej plaster, powinna nasunąć podejrzenie reakcji kontaktowej. Przyczyną bywa zarówno alergia, jak i bezpośrednie podrażnienie skóry. Oprócz świądu możliwe są też drobne pęcherzyki, łuszczenie i sączenie. Reakcja nie zawsze zaczyna się od razu, może wystąpić po kilku godzinach lub nawet dniach.

Sucha skóra wokół rany łatwiej swędzi, dlatego wymaga odpowiedniej pielęgnacji. Ważny jest również dobór opatrunku – powinien on utrzymywać warunki sprzyjające gojeniu i radzić sobie z nadmiarem wysięku, aby nie dochodziło do podrażnienia brzegów rany i otaczającej ranę skóry.

Jeśli swędzeniu rany towarzyszą niepokojące objawy, takie jak narastający ból, obrzęk, rozszerzające się zaczerwienienie, ropna wydzielina, nieprzyjemny zapach lub gorączka, trzeba udać się do lekarza, ponieważ rana może być zakażona.

Jeśli rana wygląda coraz lepiej, świąd jest niewielki, a na otaczającej skórze nie ma żadnych podrażnień, należy po prostu kontynuować dotychczasową pielęgnację – utrzymywać higienę i osłaniać zranienie opatrunkiem. Rany się nie drapie, nie pociera i nie odrywa z niej strupów. Drapanie może na chwilę odwrócić uwagę od świądu, ale uszkadza delikatną, nowo powstałą tkankę.

Jeżeli swędzi wygojona skóra lub blizna, można stosować preparaty nawilżające (ale tylko na suchą i całkowicie zamkniętą skórę). Ulgę może przynieść także krótkie, łagodne chłodzenie wygojonej okolicy wodą. Dobrze zadbać w tym czasie o krótkie paznokcie, które ograniczą uszkodzenia naskórka przy odruchowym drapaniu się, na przykład podczas snu.

Gdy swędzenie rany jest reakcją na materiał opatrunkowy, na przykład na klej zastosowany na przylepcu , należy zmienić stosowane produkty na te lepiej tolerowane. Jedną z możliwości w takiej sytuacji są opatrunkowe plastry z łagodnym, przyjaznym dla skóry silikonem medycznym .

Źródła:

• https://forumleczeniaran.pl/dlaczego-rana-swedzi/
• https://www.livescience.com/why-scabs-itch