Dysuria – częsta dolegliwość pacjentów urologicznych

Rzadko kiedy ból czy pieczenie pojawiają się w całkowitej izolacji. Z reguły pacjenci zgłaszają cały pakiet dolegliwości, które pomagają lekarzom szybciej postawić właściwą diagnozę. Do najczęstszych należą:

• pieczenie lub kłucie w cewce moczowej – odczuwane na początku, w trakcie lub tuż po zakończeniu mikcji (oddawania moczu);
• parcie na mocz (naglące parcia) – uczucie konieczności natychmiastowego skorzystania z toalety, nawet jeśli przed chwilą się z niej korzystało;
• częstomocz – potrzeba częstego oddawania moczu (w niewielkich ilościach), co kilkanaście lub kilkadziesiąt minut;
• zmiana wyglądu moczu – mocz bywa mętny, ma mocniejszy, przykry zapach, a czasem pojawia się w nim domieszka krwi (krwiomocz);
• ból w podbrzuszu lub w okolicy lędźwiowej – tępy ból, uczucie ciężkości lub rozpierania.

Budowa anatomiczna układu moczowego kobiet i mężczyzn różni się diametralnie, dlatego też przyczyny bolesnej mikcji bywają odmienne w zależności od płci.

U kobiet cewka moczowa jest krótka (ma zaledwie 3-4 cm) i znajduje się w bliskim sąsiedztwie pochwy oraz odbytu. Daje to bakteriom (najczęściej Escherichia coli) ułatwioną drogę do wnętrza układu moczowego.

• Zakażenia układu moczowego – zapalenie pęcherza to najczęstsza z przyczyn dysurii u kobiet.
• Infekcje intymne i zapalenie pochwy – grzybice czy infekcje bakteryjne często dają objawy pieczenia podczas mikcji imitujące zapalenie pęcherza.
• Zmiany hormonalne – spadek poziomu estrogenów w okresie menopauzy prowadzi do tak zwanej atrofii urogenitalnej (suchości i ścieńczenia nabłonka), co sprzyja podrażnieniom i pieczeniu.
• Podrażnienia chemiczne i mechaniczne – wywołane przez perfumowane płyny do higieny intymnej, żele myjące, proszki do prania czy środki plemnikobójcze.

Mężczyźni rzadziej chorują na proste zapalenie pęcherza ze względu na dłuższą cewkę moczową. Jeśli pojawia się dysuria, wymaga poszerzonej diagnostyki.

• Zapalenie gruczołu krokowego (prostaty) – ostre lub przewlekłe zapalenie stercza objawia się silnym pieczeniem, bólem promieniującym do krocza, jąder czy kości krzyżowej oraz trudnościami ze strumieniem moczu.
• Łagodny przerost prostaty – powiększona prostata uciska cewkę moczową, powodując trudności w rozpoczęciu mikcji i pieczenie.
• Zapalenie cewki moczowej – często o tle bakteryjnym, w tym przenoszone drogą płciową (jak na przykład chlamydioza, rzeżączka).
• Zapalenie jąder lub najądrzy – towarzyszy mu ból i obrzęk w mosznie.

• Kamica układu moczowego – schodzący kamień drażni drogi moczowe, wywołując pieczenie i ostry ból (kolkę nerkową).
• Choroby przenoszone drogą płciową – chlamydia, mikoplazmy, rzeżączka czy wirus opryszczki (HSV).
• Urazy mechaniczne – na przykład po cewnikowaniu, zabiegach urologicznych lub po intensywnym współżyciu.
• Nowotwory układu moczowego – guzy pęcherza moczowego lub cewki mogą objawiać się nieustępującą dysurią.

Niestety, wielu pacjentów próbuje przetrzymać problem bolesnej mikcji, licząc na to, że „samo przejdzie”, albo opiera się wyłącznie na ziołowych tabletkach z żurawiną. O ile łagodne, incydentalne podrażnienie może rzeczywiście samoistnie minąć, o tyle ignorowanie utrwalonej dysurii niesie za sobą ryzyko powikłań.

• Wstępujące zakażenie nerek (ostre zapalenie miedniczek nerkowych) – niedoleczona infekcja pęcherza może „przenieść się” wyżej – do nerek, wywołując wysoką gorączkę, nudności i silny ból pleców. Sprawa wymaga wtedy pilnej antybiotykoterapii (często w szpitalu).
• Przejście stanu ostrego w przewlekły – dotyczy to zwłaszcza przewlekłego zapalenia prostaty u mężczyzn czy nawracających zapaleń pęcherza u kobiet, które leczy się znacznie trudniej.
• Zatrzymanie moczu – obrzęknięta cewka lub uciskająca prostata mogą całkowicie zablokować wypływ moczu, co stanowi stan nagły wymagający cewnikowania.

Jeśli czuje się pieczenie i/lub ból przy oddawaniu moczu, warto działać – i to w sposób uporządkowany.

• Zwiększenie ilości wypijanej wody – do 2,5 nawet 3 litrów dziennie (o ile nie ma przeciwwskazań medycznych, jak przykładowo przy niewydolności serca). Częstsze oddawanie moczu pomaga „wypłukać” bakterie z układu moczowego.
• Dbanie o higienę, ale bez przesady – wskazane jest podmywanie się ciepłą wodą bez agresywnych, perfumowanych mydeł.
• Unikanie substancji drażniących – dobrze jest odstawić na kilka dni kawę, alkohol, ostre przyprawy i napoje gazowane.
• Robienie ciepłych okładów – termofor na podbrzusze może przynieść ulgę w skurczach pęcherza.

Trzeba zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu lub – jeśli jest taka możliwość – od razu do urologa, gdy: objawy nie ustępują po 48 godzinach mimo picia dużej ilości wody, w moczu widać krew, występuje gorączka, dreszcze lub ból w okolicy lędźwiowej, jest się mężczyzną (u mężczyzn każda dysuria wymaga diagnostyki), jest się w ciąży, problem dotyczy dziecka.

Wszystko odbywa się zwykle szybko i bezboleśnie. Robi się:

• badanie ogólne moczu z osadem – podstawowe badanie wykrywające leukocyty, bakterie;
• posiew moczu z antybiogramem – pozwala wyhodować konkretny szczep bakterii i dobrać na niego celowany antybiotyk;
• USG układu moczowego – nieinwazyjne badanie pozwalające ocenić stan nerek, pęcherza oraz (u mężczyzn) prostaty;
• wymazy z cewki/pochwy – w przypadku podejrzeń infekcji przenoszonych drogą płciową.

***

Bolesne pieczenie przy oddawaniu moczu to dolegliwość powszechna, ale nigdy nie powinna być traktowana jako temat tabu czy powód do wstydu. W większości przypadków odpowiada za nią prosta infekcja bakteryjna, którą można skutecznie wyleczyć kilkudniową terapią pod okiem lekarza. Próby przeczekania lub leczenia się na własną rękę domowymi sposobami mogą jedynie wydłużyć czas trwania problemu.