Opatrunek aktywny – co to jest i kiedy go używać

Opatrunki aktywne, w zależności od typu, mogą działać na ranę niejako na kilku różnych poziomach.

• Utrzymują wilgotne środowisko rany – wiele rodzajów ran najlepiej goi się nie „na sucho”, ale w warunkach kontrolowanej wilgotności. W wilgotnym środowisku komórki skóry szybciej się przemieszczają, łatwiej odbudowują, a oczyszczanie z martwych tkanek przebiega o wiele sprawniej.
• Chłoną i „zarządzają” wysiękiem – niektóre opatrunki aktywne potrafią absorbować duże ilości wysięku, zamieniać go w żel i zatrzymywać w swojej strukturze – razem z bakteriami i resztkami martwiczymi. Dzięki temu rana nie „stoi w wodzie”, a skóra wokół niej się nie maceruje.
• Wspomagają oczyszczanie rany – opatrunki hydrożelowe czy hydroaktywne pomagają w autolitycznym oczyszczaniu rany – zmiękczają włóknik i martwicę oraz ułatwiają ich usuwanie bez mechanicznego „skrobania” rany.
  Chronią przed infekcją lub ją ograniczają – materiały opatrunkowe ze srebrem, z dodatkiem substancji antyseptycznych czy na przykład z węglem aktywnym (na rany cuchnące) wspierają kontrolę zakażenia, hamując namnażanie drobnoustrojów, pochłaniając toksyny i nieprzyjemny zapach.
• Zwiększają komfort pacjenta – opatrunki aktywne zwykle nie przywierają do rany, dzięki czemu ich zmiana jest komfortowa. Wiele z nich można zresztą pozostawiać na ranie na kilka dni, a to oznacza mniejszą liczbę opatrunków i lepszą jakość życia pacjenta.

Oto kilka najważniejszych grup opatrunków aktywnych:

• hydrożelowe – zawierają dużo wody, nawilżają i chłodzą, sprawdzają się przy ranach suchych, ranach z martwicą i oparzeniach;
• hydrokoloidowe – razem z wysiękiem z rany tworzą żel i utrzymują w ten sposób wilgotne środowisko, przyspieszając gojenie otarć, pęcherzy, drobnych owrzodzeń, stosuje się je na rany niezakażone;
• hydrowłókniste i alginianowe – mają dużą chłonność, absorbują wydzielinę, bakterie i resztki martwicze, używane są przy ranach głębokich, sączących, na odleżyny, owrzodzenia;
• piankowe (poliuretanowe) – wchłaniają wysięk, chronią przed urazem mechanicznym, zapewniają izolację termiczną, często stosowane na przykład na rany w okolicach stawów;
• folie półprzepuszczalne – cienkie, przezroczyste opatrunki aktywne, które przepuszczają parę wodną i gazy, ale chronią przed bakteriami, dobre między innymi do suchych ran pooperacyjnych;
• hydroaktywne – nowoczesne rozwiązania, które jednocześnie uwalniają do rany płyn i wchłaniają wysięk, aktywnie oczyszczając przewlekłą ranę i wspierając ziarninowanie;
• opatrunki ze srebrem, węglem aktywnym – to „wyspecjalizowana” grupa używana głównie przy ranach zakażonych albo tych z martwicą;
• opatrunki superabsorbcyjne – dzięki zawartości polimerów SAP usuwają z rany nadmiar wysięku, a wiążąc białka, zapobiegają wtó.nej kontaminacji rany; współpracują też z terapią kompresyjną.

Oczywiście nie każda rana, jak choćby taka po niewielkim skaleczeniu nożem kuchennym, wymaga zaawansowanego materiału opatrunkowego. Są jednak sytuacje, w których specjalistyczny opatrunek aktywny naprawdę ma sens. To przede wszystkim rany przewlekłe i trudno gojące się, między innymi:

• owrzodzenia żylne podudzi,
• odleżyny,
• stopa cukrzycowa.

Aktywne opatrunki pomagają w tych przypadkach utrzymywać kontrolowaną wilgotność, oczyszczać ranę z martwicy i biofilmu oraz chronić przed infekcją. Takie rozwiązania zalecane są również na rany z dużym wysiękiem, rany wymagające bezbolesnego oczyszczania, rany zakażone (lub z wysokim ryzykiem infekcji), rany pooperacyjne, oparzenia, poważniejsze otarcia.

Jest kilka ważnych „ale”, o których pacjent powinien wiedzieć.

• Nie każdy aktywny opatrunek nadaje się do każdej rany – przykładowo, opatrunków hydrokoloidowych zwykle nie stosuje się na świeże, zakażone rany, a alginianów na rany całkowicie suche.
• Samodzielne eksperymenty nie są dobrym pomysłem – przy ranach przewlekłych, głębokich, zakażonych czy u osób z cukrzycą, niewydolnością żylną, miażdżycą... dobór opatrunku aktywnego jest szczególnie ważny, dlatego powinien należeć do medyka specjalizującego się w leczeniu ran.
• Cena nie może być jedynym kryterium – opatrunki aktywne są droższe niż zwykła gaza i plaster, ale jeśli dzięki nim rana goi się szybciej i zmniejsza się ryzyko powikłań – to warto zapłacić za nie nieco więcej, bo to i tak się opłaca. Poza tym, większość opatrunków aktywnych jest refundowana, więc, dobrze więc skonsultować się z lekarzem i poprosić o receptę.

***

Opatrunek aktywny to coś więcej niż „lepszy plaster”. Warto o nim pomyśleć zawsze wtedy, gdy rana nie goi się „książkowo”, jest przewlekła, bardzo wilgotna, zakażona albo wymaga delikatnego oczyszczania. Dobór konkretnego materiału opatrunkowego musi uwzględniać rodzaj rany, ilość wysięku, ewentualną obecność infekcji oraz choroby towarzyszące (cukrzyca, choroby naczyniowe i inne).