Proces gojenia rany wymaga ogromnych nakładów energii i sprawnie działającego układu krążenia. To właśnie krew dostarcza do uszkodzonych tkanek tlen, białka, witaminy, minerały i komórki odpornościowe niezbędne do odbudowy skóry. Umiarkowana aktywność fizyczna poprawia krążenie krwi, dzięki czemu rana otrzymuje więcej składników potrzebnych do regeneracji. Ruch wspiera również pracę układu limfatycznego, który pomaga między innymi usuwać nadmiar płynów z okolicy uszkodzenia. To jeden z powodów, dla których lekarze coraz rzadziej zalecają długotrwałe unieruchomienie pacjentów – chyba że istnieją ku temu konkretne wskazania medyczne.
Leżenie w łóżku i całkowity odpoczynek przez cały okres gojenia rany? Jeszcze kilkadziesiąt lat temu takie podejście było powszechne. Dziś wiadomo już, że to kwestia bardziej skomplikowana. Odpowiednio dobrana aktywność fizyczna może przyspieszać regenerację tkanek, poprawiać ukrwienie i wspierać proces zdrowienia. Z drugiej strony nadmierny lub źle dobrany ruch może prowadzić do rozejścia się rany, krwawienia czy wydłużenia leczenia...
Jak więc znaleźć złoty środek? Czy podczas gojenia rany warto spacerować, ćwiczyć i być aktywnym? A może lepiej oszczędzać się do czasu pełnego wygojenia?
Ruch wpływa na gojenie ran
Co daje umiarkowana aktywność podczas gojenia
Korzyści jest więcej, niż mogłoby się wydawać. Regularny, dostosowany do stanu zdrowia ruch może:
- poprawiać ukrwienie tkanek,
- zwiększać dostarczanie tlenu do rany,
- ograniczać obrzęki,
- zmniejszać ryzyko zakrzepicy,
- wspierać pracę układu odpornościowego,
- poprawiać kontrolę poziomu cukru we krwi,
- pomagać utrzymać masę mięśniową,
- korzystnie wpływać na samopoczucie i motywację do leczenia.
Szczególnie ważne jest to u osób starszych oraz pacjentów z ranami przewlekłymi, takimi jak odleżyny, owrzodzenia podudzi czy stopa cukrzycowa.
Kiedy ruch może przeszkadzać w gojeniu rany
Nie każda aktywność fizyczna jest jednak bezpieczna. Problem pojawia się wtedy, gdy ruch powoduje nadmierne rozciąganie skóry lub zwiększa napięcie w okolicy rany.
W takich sytuacjach może dojść do uszkodzenia świeżo tworzącej się tkanki. Ryzyko dotyczy szczególnie:
- gojących się ran pooperacyjnych,
- ran znajdujących się w okolicy stawów,
- dużych urazów skóry,
- świeżych przeszczepów skórnych,
- ran wymagających założenia szwów.
Przykładowo osoba po operacji jamy brzusznej może odczuwać ból podczas schylania, podnoszenia ciężkich przedmiotów czy intensywnego kaszlu. Nadmierne obciążanie organizmu w takim okresie może zwiększać ryzyko rozejścia się szwów.
Spacer – najprostszy sprzymierzeniec gojenia
Jeżeli lekarz nie zalecił inaczej, spacery należą do najbezpieczniejszych form aktywności podczas rekonwalescencji. Marsz poprawia krążenie, wspiera pracę mięśni i nie powoduje zwykle gwałtownego przeciążania organizmu. Dla wielu pacjentów jest najlepszym sposobem na stopniowy powrót do aktywności. Warto jednak pamiętać, że intensywność należy zwiększać stopniowo. Organizm zaangażowany w gojenie rany ma ograniczone zasoby energii i potrzebuje czasu na regenerację.
Zobacz także: rola witamin w leczeniu ran.
Rany przewlekłe a aktywność fizyczna
W przypadku wielu ran przewlekłych ruch często stanowi ważny element terapii.
Dobrym przykładem są owrzodzenia żylne podudzi. Odpowiednio dobrane spacery oraz ćwiczenia mięśni łydek wspomagają tak zwaną pompę mięśniową, która pomaga odprowadzać krew żylną z nóg. Dzięki temu zmniejszają się obrzęki i poprawiają warunki gojenia. Najlepsze efekty uzyskuje się zwykle wtedy, gdy aktywność fizyczna jest połączona z odpowiednio dobraną terapią uciskową (kompresjoterapią), o ile nie ma do niej przeciwwskazań.
Podobnie wygląda sytuacja u osób z cukrzycą – regularna aktywność fizyczna pomaga kontrolować poziom glukozy we krwi, a prawidłowe stężenie cukru jest jednym z najważniejszych warunków skutecznego gojenia ran. Trzeba jednak pamiętać, że w przypadku aktywnego owrzodzenia stopy cukrzycowej zakres ruchu powinien być ustalony indywidualnie z lekarzem lub specjalistą leczenia ran. W takich sytuacjach kluczowe znaczenie ma często odpowiednie odciążenie chorego miejsca, ponieważ nadmierny nacisk na ranę utrudnia jej gojenie.
Jak ruszać się bezpiecznie
Potrzebny jest złoty środek, dlatego:
- zawsze trzeba słuchać swojego ciała – ból, pulsowanie, nagłe ocieplenie okolic rany lub pojawienie się krwawego wysięku to jasne sygnały od organizmu, że należy „zwolnić, bo to już za dużo”;
- lepiej spacerować niż biegać – przy gojących się ranach najlepszą i najbezpieczniejszą formą aktywności są regularne, spokojne spacery (marsz w tempie, które pozwala na swobodną rozmowę bez zadyszki, to idealny bodziec dla krążenia);
- warto stosować nowoczesne opatrunki – aktywność fizyczna wymaga właściwego zabezpieczenia rany; dobrze dobrany opatrunek pomaga chronić uszkodzone tkanki przed urazami mechanicznymi, ogranicza ryzyko zabrudzenia oraz wspiera utrzymanie optymalnych warunków gojenia; niektóre nowoczesne opatrunki są elastyczne, dobrze dopasowują się do ruchów ciała i posiadają warstwę chroniącą przed wilgocią z zewnątrz, dzięki czemu ułatwiają bezpieczne funkcjonowanie na co dzień.
Złota zasada – ruch przy gojeniu ran tak, ale rozsądnie
Czy ruch pomaga w gojeniu ran? W większości przypadków tak. Umiarkowana aktywność poprawia krążenie, wspiera odporność i pomaga organizmowi dostarczać do rany wszystko, czego potrzebuje do regeneracji. Nie oznacza to jednak, że podczas leczenia należy wracać od razu do intensywnych treningów czy ciężkiej pracy fizycznej. Kluczem jest indywidualne dopasowanie aktywności do rodzaju rany, etapu gojenia oraz ogólnego stanu zdrowia danej osoby. Można powiedzieć, że dla większości pacjentów najlepszą receptą nie jest ani całkowite leżenie, ani forsowanie organizmu. Najlepsze efekty przynosi rozsądny ruch – taki, który pobudza organizm do działania, ale nie przeszkadza mu w naprawianiu uszkodzonych tkanek.
Czytaj również: odwodnienie a gojenie ran.