Jeśli istnieje witamina szczególnie kojarzona z gojeniem ran, to witamina C. Jej podstawowym zadaniem jest udział w produkcji kolagenu – najważniejszego białka budulcowego skóry. Bez odpowiedniej ilości witaminy C nowo powstające tkanki są słabsze, a proces gojenia może się wydłużać. Witamina C wspiera również działanie układu odpornościowego oraz uczestniczy w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym. Niedobory tej witaminy są dziś stosunkowo rzadkie, jednak mogą występować u osób starszych, niedożywionych, nadużywających alkoholu lub na przykład stosujących bardzo ubogą dietę. W praktyce szczególną uwagę zwraca się na poziom tej witaminy u pacjentów z oparzeniami, rozległymi ranami oraz u chorych w stanie krytycznym. Dobrymi źródłami witaminy C są między innymi papryka, natka pietruszki, czarna porzeczka, kiwi, truskawki i owoce cytrusowe.
Gdy pojawia się rana, niezależnie od tego, czy jest to skaleczenie, rana pooperacyjna, oparzenie czy trudno gojące się owrzodzenie, większość uwagi skupiamy zwykle na opatrunkach, środkach do dezynfekcji i właściwej pielęgnacji. To oczywiście bardzo ważne, ale nie można zapominać, że proces gojenia zachodzi przede wszystkim wewnątrz organizmu. Aby odbudować uszkodzone tkanki, ciało potrzebuje energii oraz składników odżywczych, w tym między innymi witamin. Czy istnieją takie, które przyspieszają gojenie?
Proces gojenia rany przebiega etapami. Najpierw organizm zatrzymuje krwawienie i uruchamia stan zapalny, który pomaga oczyścić uszkodzone miejsce. Następnie rozpoczyna się odbudowa tkanek, tworzenie nowych naczyń krwionośnych oraz produkcja kolagenu. Ostatnim etapem jest przebudowa blizny. Każda z tych faz gojenia wymaga udziału wielu enzymów, komórek odpornościowych i substancji chemicznych. Do ich prawidłowego działania niezbędne są między innymi witaminy.
Witamina C – najważniejsza dla produkcji kolagenu
Witamina A – wsparcie dla skóry i odporności
Witamina A odgrywa ważną rolę w odbudowie nabłonka oraz regulacji procesów zapalnych. Wspiera także funkcjonowanie układu odpornościowego, który chroni ranę przed zakażeniem. Niedobór tej witaminy może utrudniać regenerację uszkodzonych tkanek. Osoby z prawidłowym poziomem witaminy nie powinny jednak przyjmować suplementów, bo nadmiar może być szkodliwy. Naturalnymi źródłami witaminy A są marchew, dynia, bataty, jarmuż oraz produkty pochodzenia zwierzęcego, takie jak jaja czy wątróbka.
Witamina D – coś więcej niż zdrowe kości
Przez wiele lat witamina D kojarzona była głównie z układem kostnym. Dziś wiadomo już, że wpływa ona również na funkcjonowanie układu odpornościowego oraz procesy regeneracyjne tkanek. Badania pokazują, że niedobór witaminy D jest częsty u pacjentów z ranami przewlekłymi. Nie oznacza to jednak, że suplementacja przyspiesza automatycznie gojenie każdej takiej rany. Obecnie uważa się raczej, że wyrównanie niedoboru może poprawiać warunki sprzyjające regeneracji. A niedobór tej witaminy jest w Polsce niestety bardzo powszechny, szczególnie jesienią i zimą, gdy jest znacznie mniej światła słonecznego potrzebnego do jej wytwarzania w naszej skórze.
Witaminy B – w tle, ale nie bez znaczenia
Witaminy z grupy B uczestniczą w produkcji energii, podziałach komórkowych oraz procesach naprawczych zachodzących w tkankach. Szczególnie ważne są kwas foliowy (B9) oraz witamina B12, które biorą udział w tworzeniu nowych komórek. Ich niedobory mogą spowalniać regenerację organizmu i utrudniać prawidłowe gojenie. Najlepszym źródłem witamin z grupy B są produkty pełnoziarniste, a także mięso, ryby, jaja, nabiał, rośliny strączkowe i zielone warzywa liściaste.
Witamina K – istotna w pierwszej fazie gojenia
Witamina K jest niezbędna do prawidłowego krzepnięcia krwi, które stanowi pierwszy etap procesu gojenia rany. Jej niedobór, który może występować między innymi u pacjentów długotrwale przyjmujących antybiotyki, prowadzi do wydłużonego krwawienia i może komplikować przebieg wczesnego gojenia. Źródłem tej witaminy są zielone warzywa liściaste (szpinak, brokuły, brukselka).
Same witaminy jednak nie wystarczą...
Nawet największa dawka witamin nie pomoże, jeśli organizmowi brakuje białka, kalorii, cynku lub płynów. W rzeczywistości największym wrogiem gojenia ran jest niedożywienie i odwodnienie. Szczególnie dotyczy to ludzi starszych, przewlekle chorych, pacjentów onkologicznych oraz osób z rozległymi ranami. Dlatego specjaliści leczenia ran coraz częściej zwracają uwagę nie tylko na samą ranę, ale również na stan odżywienia pacjenta.
Czy warto sięgać po suplementy?
Jeżeli dieta jest prawidłowo zbilansowana, dodatkowa suplementacja witaminami zwykle nie przyspiesza gojenia w spektakularny sposób. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja w przypadku stwierdzonych niedoborów. Wówczas ich wyrównanie może mieć realny wpływ na proces regeneracji. Dlatego zamiast samodzielnie sięgać po kolejne preparaty z apteki, warto skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem klinicznym.
Najważniejsza witamina to... zdrowy rozsądek
Witaminy rzeczywiście uczestniczą w gojeniu ran i są niezbędne do prawidłowej regeneracji. Nie są jednak cudownym lekiem, który samodzielnie przyspieszy gojenie. Najlepsze efekty przynosi połączenie właściwej pielęgnacji rany, odpowiedniego leczenia, dobrze zbilansowanej diety, nawodnienia oraz eliminowania niedoborów żywieniowych. To właśnie takie kompleksowe podejście daje organizmowi największe szanse na szybki i prawidłowy powrót do zdrowia.
Przeczytaj także: odwodnienie a gojenie ran .