Anuria – gdy nasz organizm przestaje oddawać mocz

Przyczyny zmniejszonego wydalania moczu mogą być dwojakiego rodzaju.

• Gdy nerki są zdrowe, ale dociera do nich za mało krwi, więc nie mogą filtrować moczu. Dzieje się tak między innymi przy: silnym odwodnieniu (biegunka, wymioty, upały, zbyt mało płynów), dużej utracie krwi (krwotok, uraz, powikłania operacyjne), wstrząsie (septycznym lub kardiogennym), ciężkiej niewydolności serca.
• Gdy nerki są uszkodzone, przykładowo w wyniku: ostrej martwicy cewek nerkowych (to częsty skutek długotrwałego niedokrwienia), toksycznego działania niektórych leków (na przykład niesteroidowych leków przeciwzapalnych stosowanych przewlekle w dużych dawkach) lub – u osób z grup ryzyka – po podaniu środków kontrastowych, kłębuszkowego zapalenia nerek, ciężkich zakażeń czy chorób autoimmunologicznych.

Przyczyną bezmoczu może być także niedrożność dróg moczowych. Nerki początkowo mogą produkować mocz prawidłowo, jednak jego odpływ zostaje zablokowany. Zdarza się to między innymi w przypadku: kamicy moczowej blokującej oba moczowody jednocześnie lub jedyny działający moczowód, znacznego przerostu prostaty u mężczyzn, guzów miednicy mniejszej uciskających drogi moczowe oraz zwężeń pooperacyjnych lub popromiennych.

Przeczytaj: na czym polega dializa nerek.

Anuria to nie tylko brak lub śladowe ilości oddawanego moczu, to także inne objawy – różne w zależności od przyczyny bezmoczu:

• narastające osłabienie, senność, splątanie,
• nudności, wymioty, brak apetytu,
• obrzęki (nóg, twarzy) oraz duszność (jeśli dochodzi do przewodnienia),
• ból w okolicy lędźwiowej lub podbrzusza (przy niedrożności dróg moczowych),
• przyspieszone lub nieregularne bicie serca (z powodu wzrostu poziomu potasu we krwi),
• w zaawansowanych przypadkach – zaburzenia świadomości.

Objawy te mogą narastać, dlatego nagłe znaczne zmniejszenie ilości oddawanego moczu lub całkowity brak oddawania moczu przez kilkanaście godzin, zwłaszcza mimo prawidłowego przyjmowania płynów, powinny skłonić do pilnego kontaktu z lekarzem.

Nerki pełnią kluczową rolę w usuwaniu produktów przemiany materii i nadmiaru wody z organizmu oraz w utrzymaniu równowagi elektrolitowej. Gdy przestają działać, konsekwencje mogą pojawić się bardzo szybko:

• hiperkaliemia – niebezpieczny wzrost stężenia potasu we krwi, który może prowadzić do groźnych zaburzeń rytmu serca, a nawet do zatrzymania krążenia;
• przewodnienie – gromadzenie się wody w organizmie, co może skutkować obrzękiem płuc i niewydolnością oddechową;
• mocznica – nagromadzenie toksycznych produktów przemiany materii, które w skrajnych przypadkach prowadzi do zaburzeń świadomości i śpiączki;
• kwasica metaboliczna – zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej organizmu.

Nieleczone przewlekłe zatrzymanie moczu może również prowadzić do trwałych konsekwencji dla nerek. Skutki mogą być bardzo poważne, dlatego anuria jest traktowana jako stan nagły, wymagający szybkiej diagnostyki i leczenia, najczęściej w warunkach szpitalnych, a czasem nawet na oddziale intensywnej terapii.

Lekarz zazwyczaj zbiera najpierw dokładny wywiad (od kiedy nie ma moczu, jakie choroby współistnieją, jakie leki są przyjmowane) i bada pacjenta, sprawdzając stan nawodnienia, obecność wyczuwalnego pęcherza czy bolesności w okolicy nerek. Zleca także badania krwi (mocznik, kreatynina, elektrolity, w tym potas, gazometrię) oraz wykonuje USG jamy brzusznej i układu moczowego, aby ocenić, czy nie doszło do poszerzenia moczowodów lub miedniczek nerkowych (co wskazywałoby na niedrożność). W razie potrzeby zakłada cewnik do pęcherza moczowego, by sprawdzić, czy nie doszło do zatrzymania moczu oraz określić ilość moczu zalegającego w pęcherzu. Czasem wykonuje tomografię komputerową, jeśli podejrzewa kamicę lub guz uciskający drogi moczowe.

Leczenie zależy całkowicie od przyczyny bezmoczu. Czasami wystarcza uzupełnienie płynów w organizmie, innym razem konieczne jest leczenie wstrząsu, poprawa pracy serca czy przetoczenie krwi. W niektórych przypadkach trzeba odstawić szkodliwe leki albo prowadzić dializoterapię do czasu regeneracji nerek. Jeżeli przyczyną jest niedrożność dróg moczowych, konieczne jest jak najszybsze odbarczenie układu moczowego – poprzez założenie cewnika, wykonanie nefrostomii lub zabieg usuwający przeszkodę, na przykład kamień moczowy.

***

Anuria to nie choroba, lecz objaw poważnego zaburzenia w obrębie układu moczowego. Zawsze wymaga szybkiego ustalenia przyczyny i wdrożenia odpowiedniego leczenia. Od czasu podjęcia właściwego postępowania często zależy, czy uda się uniknąć trwałego uszkodzenia nerek i innych groźnych powikłań.

Dowiedz się, co kryje się pod pojęciem NTM.