Elektromiografia
i elektrostymulacja mięśni dna miednicy

Problem nietrzymania moczu występuje wyłącznie u ludzi. Patologia ta jest nieznana w świecie zwierzęcym. Być może jest ona wynikiem przyjęcia przez człowieka pionowej postawy. Konsekwencją tego jest dość duży odsetek osób borykających się z problemem nietrzymania moczu. Na szczęście szereg metod terapeutycznych, w tym wiele nieinwazyjnych, skutecznie zapobiega i leczy nietrzymanie moczu u kobiet, ponieważ problem dotyczy głównie właśnie ich.

Definicja nietrzymania moczu według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i Międzynarodowego Towarzystwa Kontynencji (ICS) to, wykazany naukowo, brak kontroli nad oddawaniem moczu. Problem ten dotyczy szacunkowo 10-15% społeczeństwa. Informacje są nieprecyzyjne ze względu na niechęć do ujawniania problemu i wstydliwy charakter schorzenia. Dokładniejsze dane (Starczewik A, Brodawska A, Brodawski J. Epidemiologia i leczenie nietrzymania moczu oraz obniżenia narządów miednicy u kobiet, 2008) mówią o 24% kobiet w wieku 18-48 lat, 37% kobiet w wieku 35-54 lat oraz 39% kobiet po 50 roku życia doświadczających pojedynczych incydentów lub cierpiących stale z powodu wysiłkowego nietrzymania moczu. Pierwsze objawy pojawiają się przed 50 rokiem życia u 63% kobiet, a u 18% jeszcze przed 29 rokiem życia. Ponadto problem ten dotyczy od 0,5 do 20% kobiet, które nie rodziły oraz 15-60% kobiet mających za sobą więcej niż jeden poród. Problem nietrzymania moczu zdecydowanie nasila się w wieku około- i pomenopauzalnym, a także jest powszechnym objawem towarzyszącym ciąży.

Według Komitetu Standaryzacji ICS wyróżniane są trzy główne postaci nietrzymania moczu: wysiłkowe, naglące oraz mieszane. Nietrzymanie moczu można leczyć zachowawczo przy pomocy metod farmakologicznych i niefarmakologicznych lub chirurgicznie. Wśród metod niefarmakologicznych stosowanych w leczeniu nietrzymania moczu u kobiet są między innymi elektrostymulacja i elektromiografia mięśni dna miednicy.

W przypadku nietrzymania moczu spowodowanego osłabieniem mięśni dna miednicy, elektrostymulacja może być skuteczną metodą terapeutyczną. Istnieją różne techniki elektrostymulacji: przezskórna, przezpochwowa, przezodbytnicza lub przezkroczowa. W często stosowanej technice przezskórnej elektrody są umieszczane na powierzchni skóry w okolicy mięśni dna miednicy, a następnie wysyłane są słabe impulsy elektryczne, które pobudzają skurcze mięśni. Ten rodzaj regularnego treningu pomaga wzmocnić mięśnie dna miednicy, poprawić ich wytrzymałość i kontrolę, co może zmniejszyć objawy nietrzymania moczu u kobiety. Inwazyjną metodą elektrostymulacji jest wszczepienie neurostymulatora w odcinku krzyżowym kręgosłupa (IPG – Implantable Pulse Generator). Obecnie praktykowana jest metoda dwustopniowa polegająca na umieszczeniu w ciele pacjentki samofiksującej się elektrody połączonej z zewnętrznym stymulatorem. Po około 4 tygodniach lekarz prowadzący podejmuje decyzję o ewentualnej stałej implantacji.

Elektromiografia (EMG) jest techniką diagnostyczną, która pozwala na ocenę aktywności elektrycznej mięśni dna miednicy. W przypadku nietrzymania moczu, elektromiografia może pomóc w ocenie siły i koordynacji mięśni oraz identyfikacji ewentualnych zaburzeń czynnościowych. W trakcie badania elektrody umieszczone na skórze w okolicy mięśni dna miednicy rejestrują sygnały elektryczne generowane przez mięśnie. Na tej podstawie oceniana jest siła, synchronizacja i kontrola mięśni. Bazując na wynikach elektromiografii można zdiagnozować różne zaburzenia w obrębie dna miednicy, na przykład dysfunkcje zwieraczy lub osłabienie mięśni, oraz dostosować odpowiednie programy treningowe czy terapeutyczne wzmacniające mięśnie dna miednicy i poprawić kontrolę nad oddawaniem moczu.

***

Zarówno elektrostymulacja, jak i elektromiografia mięśni dna miednicy, powinny być przeprowadzane przez wyszkolonych specjalistów. Ważne jest również, aby terapia była indywidualnie dostosowana do potrzeb pacjentki i monitorowana regularnie, by zapewnić optymalne rezultaty.

Elektrostymulacja i elektromiografia mogą być stosowane razem, jako część kompleksowego planu leczenia nietrzymania moczu u kobiety, który może obejmować także inne terapie (jak trening mięśni dna miednicy, farmakoterapia, a nierzadko leczenie chirurgiczne, które powinno być stosowane w sytuacji, kiedy wszystkie pozostałe metody zawiodą). Holistyczne podejście do pacjentki w przypadku nietrzymania moczu zakłada też metody behawioralne, które w tym przypadku polegają na edukacji dotyczącej higieny moczu i zmiany stylu życia. Terapia, tak zwany trening pęcherza, polega na wypracowaniu przyzwyczajeń i odruchów pozwalających na kontrolę oddawania moczu przy pomocy hamowania skurczu mięśnia wypieracza pęcherza (wypieracza moczu).

Większość metod można stosować jednocześnie. W każdym przypadku ważne jest skonsultowanie się z lekarzem lub specjalistą w celu ustalenia odpowiedniego planu leczenia, uwzględniającego indywidualne potrzeby pacjentki.