Rany w fałdach skórnych – jak zapobiegać i leczyć wyprzenia

Skóra to nasz największy organ, a jej głównym zadaniem jest ochrona przed czynnikami zewnętrznymi. Są jednak miejsca, gdzie skóra czasami „walczy” sama ze sobą. Mowa o fałdach skórnych, w których dochodzi do stałego kontaktu dwóch powierzchni ciała. To właśnie tam najczęściej rozwijają się bolesne zmiany określane w medycynie jako wyprzenia.

Problem ran w fałdach skórnych nie jest kwestią braku higieny, lecz specyficznego mikroklimatu. W miejscach takich jak pachwiny, okolice pod biustem czy fałdy brzuszne, dochodzi do nałożenia się trzech niebezpiecznych czynników. To wilgoć, ciepło i tarcie.

• Wilgoć – pot nie ma możliwości swobodnego odparowania, co prowadzi do rozmiękania naskórka.
• Ciepło – podwyższona temperatura ciała w zamkniętym fałdzie skóry sprzyja rozwojowi drobnoustrojów.
• Tarcie – ruchy ciała powodują, że wilgotne warstwy skóry ocierają się o siebie,
  w wyniku czego dochodzi do mikrourazów i uszkodzenia bariery ochronnej.

Efektem działania tych czynników jest stan zapalny, który bez odpowiedniej interwencji szybko przekształca się w otwartą, sączącą ranę.

Choć wyprzenia skórne kojarzą się głównie z niemowlętami, problem ten dotyka ludzi w każdym wieku. Do grup szczególnego ryzyka należą:

• osoby z nadwagą i otyłością – ze względu na większą liczbę fałdów skórnych
  i większą ich głębokość (jak w przypadku fałdów brzusznych czy udowych);
• kobiety z dużym biustem – często są narażone na bolesne rany pod piersiami, co niekiedy potęguje dodatkowo źle dobrany biustonosz;
• diabetycy – ponieważ wysoki poziom cukru w organizmie cukrzyków zmienia pH skóry, a to sprzyja infekcjom grzybiczym (wyprzenie drożdżakowe);
• pacjenci leżący i seniorzy – między innymi z powodu ich mniejszej mobilności oraz problemów z nietrzymaniem moczu;
• sportowcy – bo intensywny wysiłek i potliwość w połączeniu z obcisłą odzieżą często prowadzą do wyprzeń w pachwinach i pod pachami.

Wczesne rozpoznanie problemu w fałdach skórnych pozwala na szybkie wyleczenie zmiany w domu. Warto zatem znać etapy rozwoju tego typu ran.

• Stadium 1 to tylko lekkie podrażnienie. Skóra jest zaczerwieniona i delikatnie swędzi. Może być przy tym błyszcząca i/lub wilgotna.
• Stadium 2 to już stan zapalny. Pojawia się wyraźna bolesność, pieczenie, a skóra staje się żywo czerwona. Z rany sączy się płyn surowiczy. Mogą pojawić się płytkie pęknięcia naskórka.
• Stadium 3 to infekcja. Jest to moment krytyczny. Nieprzyjemny zapach, biały (serowaty) nalot lub małe krostki wokół rany wskazują na nadkażenie (wyprzenie grzybicze albo wyprzenie bakteryjne).

Wyprzenia skórne wymagają przemyślanej interwencji. Nie wystarczają tu tak zwane domowe sposoby, które w wielu sytuacjach mogą jeszcze pogorszyć sprawę.

• Mąka ziemniaczana – to najczęstszy błąd. Mąka w połączeniu z wysiękiem z rany tworzy twarde grudki, które mechanicznie drażnią uszkodzoną skórę i stają się pożywką dla bakterii.
• Tłuste maści i wazelina – nałożone na wilgotną, odparzoną skórę tworzą nieprzepuszczalną warstwę, pod którą wszystko „się gotuje”, co nasila macerację.
• Spirytus i woda utleniona – te środki niszczą nowo powstające komórki i potwornie wysuszają skórę, co prowadzi do bolesnych pęknięć.

Pielęgnacja rany w przypadku wyprzenia skórnego bazuje na jej prawidłowym oczyszczaniu, osuszaniu i zabezpieczaniu.

Należy zrezygnować ze zwykłego mydła na rzecz delikatnych środków myjących
o kwaśnym pH. Podrażnioną skórę najlepiej myć dłonią, unikając gąbek, które bywają siedliskiem bakterii.

To najważniejszy punkt. Skóra w fałdach musi być sucha, ale nie wolno jej pocierać. Przy osuszaniu stosuje się więc metodę „stemplowania”. To przykładanie do ciała miękkiego, najlepiej jałowego kompresu, do momentu aż wchłonie wilgoć.

Jeśli skóra jest tylko zaczerwieniona, można sięgnąć po preparat barierowy. Sprawdzają się w takiej sytuacji kremy czy emulsje zawierające tlenek cynku (cienka warstwa działa osuszająco i antyseptycznie), a także preparaty z pantenolem
i alantoiną, które łagodzą podrażnienia.

Sączące rany w fałdach skórnych wymagają także zabezpieczenia opatrunkiem. Wśród zalecanych opcji są między innymi specjalistyczne materiały opatrunkowe na rany
z wysiękiem (które skutecznie wchłaniają nadmiar wilgoci). Czasami (do walki
z infekcją skóry) stosuje się także opatrunki z jonami srebra.

Wyleczenie rany to dopiero połowa sukcesu. Fałdy skórne wymagają stałej uwagi i troski.

• Ważny jest wybór bielizny przyjaznej skórze. Najlepiej stawiać na naturalne materiały (jak przykładowo bawełna) i unikać syntetycznych, drapiących koronek.
• Trzeba dbać o higienę skóry. Po każdym spoceniu się jak najszybciej należy się umyć i dokładnie osuszyć wrażliwe miejsca.
• Znaczenie ma także kontrola zdrowia. Przy nawracających wyprzeniach warto zbadać poziom glukozy. Infekcje grzybicze w fałdach są często pierwszym objawem niezdiagnozowanej cukrzycy.

Większość wyprzeń skórnych można opanować w domu, w ciągu 48-72 godzin. Jeśli jednak zaczerwienienie skóry szybko się rozprzestrzenia poza fałd, narasta ból, rana brzydko pachnie, wydobywa się z niej ropa, a do tego pojawia się gorączka, trzeba niezwłocznie skonsultować się z lekarzem. Może on przepisać maści z antybiotykiem lub silne leki przeciwgrzybicze, które szybko opanują infekcję.

Przeczytaj także:

• jak zapobiec podrażnieniu skóry od opatrunków,
• IAD – zapalenie skóry związane z inkontynencją.