Mocznica – co to takiego

Na początku objawy bywają mało charakterystyczne. Wielu pacjentów tłumaczy je przemęczeniem lub wiekiem. Wraz z narastaniem niewydolności nerek dolegliwości stopniowo się nasilają. Do najczęstszych należą:

• przewlekłe zmęczenie i osłabienie,
• nudności i wymioty,
• nieprzyjemny metaliczny smak w ustach,
• nieświeży oddech o charakterystycznym zapachu amoniaku,
• świąd skóry,
• zaburzenia koncentracji,
• senność w ciągu dnia, problemy ze snem w nocy,
• brak apetytu,
• utrata masy ciała.

W bardziej zaawansowanym stadium mogą pojawić się:

• obrzęki kończyn,
• duszność spowodowana przewodnieniem organizmu,
• nadciśnienie tętnicze trudne do kontrolowania,
• bolesne skurcze mięśni,
• drętwienie kończyn,
• zaburzenia rytmu serca wynikające z nieprawidłowego stężenia potasu,
• splątanie,
• drgawki,
• utrata przytomności.

UWAGA! Nieleczona mocznica stanowi bezpośrednie zagrożenie życia.

To jedno z najczęstszych nieporozumień.

Podwyższone stężenie mocznika we krwi nie oznacza automatycznie mocznicy. Wynik może wzrosnąć również po spożyciu bardzo dużej ilości białka, podczas odwodnienia, po krwawieniu z przewodu pokarmowego lub przy stosowaniu niektórych leków.

Lekarz zawsze interpretuje wynik razem z innymi badaniami, przede wszystkim kreatyniną, wskaźnikiem eGFR, stężeniem elektrolitów oraz obrazem klinicznym pacjenta.

O rozpoznaniu mocznicy decyduje nie sam poziom mocznika, ale obecność objawów świadczących o zatruciu organizmu toksynami gromadzącymi się wskutek niewydolności nerek.

Podstawą diagnostyki są badania laboratoryjne oraz ocena stanu chorego. Lekarz zwykle zleca:

• oznaczenie kreatyniny,
• stężenie mocznika,
• wyliczenie eGFR,
• oznaczenie elektrolitów (zwłaszcza potasu i sodu),
• ocenę równowagi kwasowo-zasadowej,
• morfologię krwi,
• badanie ogólne moczu.

W zależności od sytuacji wykonuje się również badanie USG nerek oraz inne badania pomagające ustalić przyczynę ich niewydolności.

Zazwyczaj mocznica rozwija się u osób z przewlekłą chorobą nerek, która przez wiele miesięcy lub lat stopniowo niszczy ich funkcję. Do najczęstszych przyczyn mocznicy należą:

• cukrzyca,
• wieloletnie nadciśnienie tętnicze,
• przewlekłe kłębuszkowe zapalenia nerek,
• wielotorbielowatość nerek,
• niektóre choroby autoimmunologiczne,
• długotrwałe uszkodzenie nerek przez leki lub substancje toksyczne.

Może jednak pojawić się również w przebiegu ostrego uszkodzenia nerek, na przykład po ciężkim odwodnieniu, masywnym krwotoku, sepsie, zatruciach czy znacznym utrudnieniu odpływu moczu.

Nerki współpracują praktycznie ze wszystkimi narządami. Kiedy przestają działać, zaburzenia dotyczą niemal całego organizmu.

Układ krążenia jest bardziej narażony na rozwój nadciśnienia, niewydolność serca i zaburzenia rytmu. Układ nerwowy reaguje pogorszeniem koncentracji, sennością czy splątaniem. Często rozwija się niedokrwistość, ponieważ chore nerki produkują zbyt mało erytropoetyny – hormonu pobudzającego wytwarzanie czerwonych krwinek. Dochodzi także do zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej, co zwiększa ryzyko osłabienia kości oraz zwapnień naczyń krwionośnych.

Najważniejszym celem jest szybkie usunięcie toksyn z organizmu oraz leczenie przyczyny niewydolności nerek.

Jeżeli mocznica rozwinęła się w przebiegu ostrego uszkodzenia nerek, czasami możliwe jest całkowite odzyskanie ich funkcji po usunięciu przyczyny problemu. W przypadku zaawansowanej przewlekłej niewydolności nerek konieczne może być rozpoczęcie leczenia nerkozastępczego.

Najczęściej stosuje się: hemodializę, dializę otrzewnową, przeszczepienie nerki – jeśli pacjent się kwalifikuje.

Wbrew częstym obawom dializy nie są „leczeniem ostatecznym”. Dla wielu osób stanowią one skuteczną metodę zastępującą pracę nerek przez wiele lat, umożliwiając aktywne funkcjonowanie.

W wielu przypadkach tak. Najważniejsze jest wczesne wykrycie przewlekłej choroby nerek. Niestety rozwija się ona często przez długi czas bez żadnych wyraźnych objawów. Ryzyko można zmniejszyć poprzez:

• regularne kontrolowanie ciśnienia tętniczego,
• właściwe leczenie cukrzycy,
• wykonywanie okresowych badań moczu i oznaczeń kreatyniny u osób z grup ryzyka,
• unikanie nadużywania leków przeciwbólowych z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych,
• odpowiednie nawodnienie organizmu,
• leczenie chorób układu moczowego zgodnie z zaleceniami lekarza,
• zdrową dietę oraz zaprzestanie palenia tytoniu.

Niepokojącymi sygnałami są przede wszystkim szybko narastające osłabienie, znaczne zmniejszenie ilości oddawanego moczu, nasilone nudności i wymioty, obrzęki, duszność czy zaburzenia świadomości.

Osoby z rozpoznaną przewlekłą chorobą nerek powinny pozostawać pod stałą opieką lekarza rodzinnego oraz nefrologa i regularnie wykonywać zalecone badania. Dzięki temu można wykryć pogarszanie się funkcji nerek na długo przed rozwinięciem pełnoobjawowej mocznicy.

Mocznica jest objawem bardzo zaawansowanej niewydolności nerek, a nie samodzielną chorobą. Oznacza, że organizm nie potrafi już skutecznie usuwać toksycznych produktów przemiany materii, co prowadzi do zaburzeń pracy wielu narządów. Choć jest stanem poważnym, współczesna nefrologia dysponuje skutecznymi metodami leczenia, takimi jak dializoterapia czy przeszczepienie nerki. Kluczowe znaczenie ma jednak profilaktyka – regularne badania, kontrola chorób przewlekłych i szybka reakcja na niepokojące objawy pozwalają często zapobiec rozwojowi tego groźnego powikłania.

Dowiedz się, czym jest nefrostomia.