Gojenie ran u osób
z otyłością bywa trudne

Otyłość to nie tylko nadmiar kilogramów. Tkanka tłuszczowa jest dziś uznawana za aktywny metabolicznie organ, który wpływa na odporność, stan zapalny w organizmie, gospodarkę hormonalną i procesy regeneracyjne. Właśnie między innymi dlatego rany u osób z otyłością często goją się inaczej niż u pacjentów z prawidłową masą ciała. Proces idzie wolniej i łatwiej o zakażenie, a to zmienia zasady gry.

Pacjent z otyłością wymaga innego, bardziej świadomego podejścia do pielęgnacji i leczenia ran. Trzeba uwzględnić nie tylko samą ranę (jej rodzaj, umiejscowienie, rozległość, głębokość i bieżący stan), ale też warunki, w jakich funkcjonuje skóra i cały organizm, aby zwiększyć szansę na skuteczne gojenie.

Ze względu na nadmiar kilogramów u osób otyłych szczególnym zagrożeniem są rany powstające w fałdach skórnych, rany pooperacyjne, odleżyny oraz żylne owrzodzenia podudzi.

Fałdy skórne tworzą środowisko sprzyjające uszkodzeniom: panuje w nich wilgoć, skóra ociera się o skórę, a dostęp powietrza jest ograniczony. Taka kombinacja prowadzi do podrażnień, maceracji naskórka, a następnie do rozwoju infekcji – grzybiczych lub bakteryjnych. Nieleczone odparzenia mogą szybko przekształcić się w bolesne, sączące rany – na przykład wyprzeniowe.

Przeczytaj również: rany w fałdach skórnych.

U osób otyłych brzegi rany pooperacyjnej są często narażone na większe napięcie mechaniczne. Duża masa tkanek niekiedy „ciągnie” szwy, które mogą w takiej sytuacji „puścić”. Dodatkowo gojenie ran chirurgicznych może być w przypadku takich pacjentów zaburzone ze względu na gorsze ukrwienie i częstsze powikłania metaboliczne.

Zobacz: pielęgnacja rany pooperacyjnej.

Odleżyny kojarzą się głównie z okolicą kości krzyżowej, ale u osób z dużą otyłością mogą powstawać także: w głębokich fałdach skóry, pod piersiami, na brzuchu czy w miejscach ucisku powodowanego nadmiernym ciężarem ciała – nie tylko podczas leżenia, ale także na przykład podczas siedzenia. Tego typu odleżyny często są trudniejsze do zauważenia i później rozpoznawane.

Przeczytaj: jak leczyć odleżyny.

Otyłość (zwłaszcza otyłość III stopnia, ale nie tylko) sprzyja rozwojowi przewlekłej niewydolności żylnej i obrzękom nóg. Zastój krwi i innych płynów w kończynach dolnych pogarsza odżywienie i funkcjonowanie tkanek, co stopniowo prowadzi w końcu do powstawania bolesnych i bardzo trudno gojących się owrzodzeń, szczególnie w okolicy kostek.

Powodów jest kilka.

• Słabsze ukrwienie tkanki tłuszczowej – tkanka tłuszczowa jest słabo unaczyniona, a mniej naczyń krwionośnych oznacza mniejszy dopływ tlenu, glukozy, aminokwasów i innych składników niezbędnych do regeneracji. Rana goi się więc w gorszych warunkach biologicznych.
• Przewlekły stan zapalny w organizmie – nadmiar tkanki tłuszczowej skutkuje produkcją cytokin, które utrzymują organizm w stanie ciągłego zapalenia. W efekcie proces gojenia zatrzymuje się zbyt długo w początkowej fazie zapalnej, podczas gdy rana powinna już być w fazie odbudowy.
• Napięcie mechaniczne skóry – duża masa ciała generuje trudne do kontrolowania siły, które rozciągają brzegi rany. Dotyczy to zwłaszcza ran umiejscowionych na brzuchu, udach czy na plecach. Tkanki trudniej się zbliżają do siebie i trudniej zrastają, a każdy ruch może dodatkowo je obciążać.
• Cukrzyca i insulinooporność – częste u osób z otyłością zaburzenia metaboliczne uszkadzają drobne naczynia i nerwy. To z czasem pogarsza czucie, a tym samym opóźnia reakcję na pierwsze objawy problemu, co dodatkowo spowalnia regenerację.

Jest kilka istotnych zasad, o których należy bezwzględnie pamiętać w takich okolicznościach.

Rany w fałdach skórnych u osób z otyłością wymagają delikatnego, ale regularnego
i dokładnego oczyszczania. Najlepiej stosować łagodne środki myjące o pH neutralnym dla skóry oraz lawaseptyki. Po umyciu takie miejsca trzeba zawsze starannie osuszyć – oczywiście bez pocierania.

Kluczową rolę odgrywają tu nowoczesne opatrunki chłonne, takie jak przykładowo superabsorbenty, które odprowadzają nadmiar wysięku, chroniąc tym samym zdrową skórę wokół rany przed rozmiękaniem i uszkodzeniem.

Zobacz: opatrunki na rany sączące.

W tych miejscach ciała, w których skóra się porusza i ociera, niezwykle ważne jest stabilne, ale delikatne mocowanie opatrunku – tak, aby nie zsuwał się i nie powodował dodatkowych podrażnień. Warto sięgnąć po materiały opatrunkowe przyjazne dla skóry (na przykład silikonowe).

Regularna zmiana pozycji ciała, stosowanie różnego rodzaju poduszek, wałków czy materacy przeciwuciskowych (przeciwodleżynowych) znacząco zmniejszają ryzyko pogłębiania się ran u osób otyłych i powstawania nowych uszkodzeń skóry pod wpływem ciężaru ciała.

Przeczytaj: profilaktyka odleżyn.

Gojenie rany należy wspierać także od środka, dlatego ważna jest odpowiednia dieta. Większa masa ciała nie zawsze oznacza, że organizm ma wszystko, czego potrzebuje do regeneracji. Paradoksalnie u osób z otyłością często występują niedobory jakościowe. Potrzebne są:

• białko do odbudowy tkanek, jeśli organizm ma goić ranę,
• witaminy i minerały, które uczestniczą w syntezie kolagenu i regeneracji skóry,
• ·nawodnienie, bo dobrze nawodniona skóra jest bardziej elastyczna i mniej podatna na pęknięcia, co ma ogromne znaczenie przy ranach narażonych na napięcie.

Niezależnie od zabiegów pielęgnacyjnych podejmowanych w domu, nie wolno zwlekać z konsultacją medyczną, gdy ranie towarzyszą niepokojące objawy: nagła zmiana zapachu wysięku, narastające zaczerwienienie i ocieplenie skóry wokół rany, gorączka lub dreszcze, wyraźnie większy ból. To mogą być symptomy zakażenia lub innych powikłań wymagających leczenia specjalistycznego.

***

Gojenie ran u osób z otyłością bywa procesem dłuższym i bardziej wymagającym, ale jest jak najbardziej możliwe. Kluczowe są: systematyczna pielęgnacja, kontrola wilgoci i ucisku, odpowiednie odżywianie oraz szybkie reagowanie na alarmujące objawy.