Sikanie na zapas – dlaczego nie należy tego robić

Pęcherz moczowy to nie jest tylko zwykły worek na płyn. To wyspecjalizowany narząd z mięśniem wypieracza. Jego funkcjonowanie bazuje na skomplikowanej grze między układem nerwowym a elastycznością tkanki mięśniowej. W pracy pęcherza są dwie fazy – faza gromadzenia moczu (wypełniania pęcherza) oraz faza opróżniania (oddawania moczu).

Zdrowy pęcherz dorosłego człowieka ma pojemność anatomiczną dochodzącą mniej więcej do 500-600 ml, jednak jego pojemność funkcjonalna, czyli ta, przy której czujemy potrzebę pójścia do WC, to standardowo około 300-400 ml. Pierwszy, delikatny sygnał o tym, że pęcherz zaczyna się wypełniać, mózg powinien zarejestrować przy objętości moczu mniej więcej 150-200 ml. W tym momencie nasz organizm „wie, że coś się dzieje, ale jest jeszcze dużo czasu”. Jeśli jednak systematycznie chodzimy do toalety, aby opróżniać pęcherz na zapas – przy wypełnieniu na przykład na poziomie 50 czy 100 ml – dochodzi do trwałego zaburzenia tej komunikacji.

Kiedy regularnie opróżniamy pęcherz, zanim wyśle on naturalny sygnał parcia, dochodzi do zmniejszenia jego pojemności funkcjonalnej. Wypieracz, jak każdy mięsień, musi być regularnie rozciągany, by zachować swoją sprawność i elastyczność, więc jeśli nigdy nie pozwalamy pęcherzowi na wypełnienie się do optymalnego poziomu, jego ściany stają się w końcu sztywne i nadwrażliwe. Pęcherz zaczyna nam wysyłać sygnały alarmowe przy coraz mniejszych ilościach zgromadzonego w nim moczu. Po kilku miesiącach takiego „zapobiegawczego” trybu życia, pęcherz „może uznać” 100 ml za swoją maksymalną objętość.

Dla wielu osób z problemem nietrzymania moczu sikanie na zapas bywa swego rodzaju mechanizmem obronnym (przed lękiem związanym z wyciekami). Niestety, w rzeczywistości takie zachowania zamiast redukować ten strach, tylko podtrzymują go. W głowach ludzi borykających się z inkontynencją powstaje nawet coś na kształt mapy toalet. Każde wyjście jest planowane głównie pod kątem ich dostępności. Dochodzi też do wykształcenia odruchów warunkowych – na przykład, gdy takie osoby zbliżają się tylko do drzwi swojego domu, natychmiast odczuwają gwałtowne parcie na mocz – bo wiedzą, że łazienka jest blisko. To jednak nie jedyna pułapka...

Niektórzy są przekonani, że nie będą doświadczać objawów wysiłkowego nietrzymania moczu (tj. wycieków podczas kaszlu, kichania, śmiechu, podnoszenia ciężkich rzeczy itp.), jeśli będą opróżniać pęcherz na zapas. Myślą, że jeżeli będzie on pusty, to nic nie będzie z niego wyciekać w niekontrolowany sposób. To jednak nie jest takie oczywiste. Po pierwsze, pęcherz nigdy nie jest całkowicie pusty – mocz produkowany jest w sposób ciągły. Po drugie, przewlekłe opróżnianie pęcherza – na siłę – często wiąże się z użyciem tłoczni brzusznej. Kiedy „popychamy” mocz mięśniami brzucha, by wysikać te przysłowiowe trzy krople, fundujemy dnu miednicy ogromne obciążenie. Takie parcie osłabia mięśnie podtrzymujące cewkę moczową, co paradoksalnie pogarsza objawy wysiłkowego nietrzymania moczu. Dodatkowo, mały i „rozleniwiony” pęcherz traci swoją zdolność do amortyzacji nagłych skoków ciśnienia wewnątrzbrzusznego, co czyni nas bardziej podatnymi na incydenty popuszczania moczu.

Aby odwrócić szkodliwy nawyk sikania na zapas i jego konsekwencje, musimy rozpocząć trening pęcherza:

• Przez minimum kilka dni prowadzimy dzienniczek mikcji, notując ilości i godziny przyjmowania płynów oraz pory wizyt w toalecie. To pozwala zobaczyć, jak często korzysta się z WC i czy jest to faktycznie uzasadnione fizjologicznie.
• W momencie odczuwania parcia na mocz, próbujemy nie biec od razu do toalety (zasada odraczania) – odczekujemy minutę czy dwie. W kolejnym tygodniu wydłużamy ten czas dwukrotnie, potem znowu... Docelowo może to być kwadrans. To nauka świadomego kontrolowania pęcherza.
• Stosujemy wyciszanie parć. Nie spinamy się, nie pędzimy w panice do łazienki – stoimy lub siedzimy spokojnie, głęboko oddychając i skupiając się na tym oddechu. To taki naturalny sygnał dla organizmu, że „wszystko jest w porządku”.
• Nie opróżniamy pęcherza na siłę. Mocz powinien wypływać z niego swobodnie, w czym pomaga odpowiednia pozycja (proste plecy, stopy oparte na podłodze, rozstawione na szerokość bioder). Jeśli trzeba przeć, by sikać, to znak, że pęcherz nie jest jeszcze gotowy na opróżnienie.

***

Sikanie na zapas to niedźwiedzia przysługa, którą robimy własnemu ciału. Choć daje chwilowe poczucie bezpieczeństwa, w rzeczywistości „programuje” pęcherz na awarię. A odzyskanie kontroli nad nim wymaga potem czasu i wiele cierpliwości.

Czytaj również: nieprawidłowe nawyki toaletowe.