Maceracja skóry wokół rany – efekt błędów w pielęgnacji

Czasami brzegi rany i skóra wokół niej robią się białe i miękkie, jakby rozmoczone.
W większości przypadków mamy wtedy do czynienia z maceracją, czyli rozmiękczeniem skóry z powodu nadmiaru wilgoci. To dość częsta sytuacja przy nieodpowiednio pielęgnowanych ranach z dużym wysiękiem. Na szczęście da się ją opanować – trzeba tylko odpowiednio wcześnie zareagować.

Do maceracji dochodzi, gdy zdrowa skóra wokół rany zbyt długo ma kontakt z wilgocią – najczęściej z wysiękiem z rany i/lub po prostu z przesiąkniętym opatrunkiem. Staje się ona nienaturalnie biała (jasnoszara), miękka i pomarszczona, a co za tym idzie, także bardziej podatna na uszkodzenia. Maceracja skóry sama w sobie nie jest chorobą, ale jej objawów nie wolno ignorować. To utrata bariery ochronnej i większe ryzyko różnego rodzaju pęknięć, nadżerek, nadkażenia.

Skóra wokół rany, która uległa maceracji, najczęściej wygląda jak „przemoczona”. Jest o wiele jaśniejsza od zdrowych fragmentów i bardziej od nich delikatna. Czasem towarzyszy temu dodatkowo lekki świąd albo pieczenie. Przy zdejmowaniu opatrunku skórę w takim stanie można bardzo łatwo uszkodzić.

Typowe objawy maceracji skóry zwykle niepokoją pacjentów. Takim problemem trzeba się oczywiście odpowiednio zająć. Nie jest to jednak sytuacja, która wymaga natychmiastowej interwencji lekarskiej. Fachowa pomoc medyczna jest potrzebna jak najszybciej wtedy, gdy obok symptomów maceracji, pojawiają się również: narastający ból w ranie, intensywny, nieprzyjemny zapach, obrzęk, gorączka... Może to świadczyć o groźnym zakażeniu.

Najczęstsza i najbardziej oczywista przyczyna to po prostu zbyt dużo wilgoci i za słaba kontrola wysięku. Maceracja skóry wokół rany to zazwyczaj efekt błędów w pielęgnacji. Głównym „grzechem” jest używanie niewłaściwych (niechłonnych lub za mało chłonnych) opatrunków i/lub zbyt rzadkie ich zmienianie. Rana z wysiękiem wymaga opatrunków absorbujących wysięk, by nie „uciekała” ona do brzegów rany i nie rozmiękczała skóry wokół niej.

Na rany z obfitym wysiękiem stosuje się obecnie opatrunki z superabsorbentem, który nie tylko błyskawicznie wchłania nadmiar wilgoci, ale także wiąże ją w głębszych warstwach, utrzymując z dala od rany.

Kilka złotych zasad:

• Bezwzględnie zmieniamy opatrunek, gdy tylko przestaje on spełniać swoją funkcję – pobrudzi się czy pomoczy. Nie zostawiamy go „na jeszcze jeden dzień”. Nie czekamy, aż całkowicie przesiąknie, wystarczy, że jest wilgotny lub jego brzegi są mokre.

• Nie stosujemy samej gazy jako głównego opatrunku przy ranie sączącej. Nie zapewnia ona dobrego kontrolowania wysięku, a poza tym może boleśnie przywierać. Z podobnych powodów nie używamy też waty do opatrywania tego typu ran.
• Dobieramy opatrunek odpowiednio do ilości wysięku z rany. Najlepiej sprawdzają się wspomniane już opatrunki superabsorpcyjne, które są najbardziej chłonne, ale można także sięgnąć po alginianowe czy hydrowłókniste.
• Zawsze zabezpieczamy zdrową skórę wokół rany. Przed założeniem opatrunku dobrze zaaplikować na nią cienką warstwę preparatu barierowego w postaci kremu czy balsamu (na przykład z tlenkiem cynku), który chroni naskórek przed wilgocią i maceracją.
• Skórę zagrożoną maceracją (jak również taką, która już uległa maceracji) traktujemy bardzo delikatnie, unikając mechanicznego drażnienia przy myciu lub wycieraniu. Podczas czynności higienicznych wokół rany można używać soli fizjologicznej.

Gdy tylko skóra przestaje mieć kontakt z nadmiarem wilgoci (wysięk z rany czy na przykład pot), rozpoczynają się odparowywanie, obkurczanie i odbudowa bariery ochronnej. Znika nadmiar wody uwięziony w białych, miękkich, rozpulchnionych tkankach, które twardnieją i odzyskują swój naturalny kolor. Komórki naskórka ponownie się zacieśniają, przywracając skórze ochronę przed drobnoustrojami.

UWAGA!

Choć sama maceracja skóry jest odwracalna, jej skutki mogą być niekiedy trudne do wyleczenia.

• Jeśli w rozpulchnioną skórę wnikają grzyby albo bakterie (co jest częste przy maceracji w fałdach skóry), samo osuszenie nie wystarcza – potrzebny jest lek przeciwgrzybiczy lub antybiotyk.
• Jeżeli maceracja trwa zbyt długo, skóra może pękać. Wtedy proces gojenia musi zacząć się od nowa, jak przy zwykłej ranie.
• W przypadku gdy brzegi rany „rozpadają się” na skutek maceracji i rana fizycznie się powiększa, powstaje ubytek skóry, który wydłuża czas gojenia/zamykania rany.

***

Maceracja skóry wokół rany to dość częsty problem. Nie można go bagatelizować, ale nie jest to też powód do paniki. Najczęściej oznacza tyle, że trzeba lepiej „zarządzić” wilgocią. Odpowiedni opatrunek i dobre kosmetyki ochronne do skóry zwykle rozwiązują sprawę. W pielęgnacji ran szybka reakcja i sprawna korekta postępowania potrafią zdziałać cuda.