Próba kaszlowa
w diagnostyce NTM u kobiet

Podczas kaszlu gwałtownie rośnie ciśnienie w brzuchu, a wraz z nim nacisk na pęcherz. Jeśli mechanizm zamykania cewki moczowej nie zapewnia w takiej chwili wystarczającej szczelności, następuje niekontrolowany wyciek moczu. Podobnie dzieje się przy kichaniu, podskokach czy na przykład podnoszeniu ciężkich przedmiotów. Tak właśnie objawia się wysiłkowe nietrzymanie moczu.

Próba kaszlowa pomaga odtworzyć taką sytuację w warunkach gabinetu lekarskiego. Zaleca się przeprowadzanie jej jako części badania kobiet zgłaszających objawy wysiłkowego NTM. Próba kaszlowa nie zastępuje oczywiście rozmowy z pacjentką o jej dolegliwościach. Dla lekarza istotne są także informacje o tym, kiedy w naturalnych okolicznościach wycieka mocz, jak często się to zdarza, o jakich ilościach moczu jest mowa w danym przypadku, a także jak to wszystko wpływa na codzienne funkcjonowanie danej osoby.

Przed badaniem warto zapytać lekarza zlecającego próbę kaszlową, czy na test należy przyjść z wypełnionym pęcherzem, ewentualnie także kiedy i ile płynów przedtem trzeba przyjąć. Zaleca się wypełnienie pęcherza do około 200-400 ml, z uwzględnieniem indywidualnej pojemności i odczuć pacjentki. Nie należy – rzecz jasna – wstrzymywać moczu aż do bólu. Stopień wypełnienia pęcherza sprawdza się przy pomocy USG. Nie da się tego samodzielnie odmierzyć, bo ilość wypitej wody nie przekłada się jeden do jednego na ilość moczu zebranego w pęcherzu.

Pacjentka odsłania okolicę krocza i przyjmuje wskazaną pozycję – zwykle leży ona na plecach, z nogami ułożonymi tak, aby można było obserwować ujście cewki. Na polecenie mocno kaszle. Jeśli nie pojawi się wyciek moczu, powtarza kaszel jeszcze trzy razy. Badający cały czas obserwuje ujście cewki moczowej i sprawdza, czy mocz wypływa równocześnie z kaszlem. Jeżeli u leżącej pacjentki mocz nie wycieka, próbę można ponowić – na stojąco. Badanie na stojąco może ujawnić wyciek, którego nie zaobserwowano podczas badania na leżąco.

Sam wyciek moczu w trakcie próby kaszlowej może być krępujący dla pacjentek. Dla personelu medycznego jest to jednak po prostu oczekiwana informacja diagnostyczna – nic więcej. Warto o tym pamiętać podczas badania.

Wynik dodatni oznacza, że badający zobaczył mocz wypływający z cewki dokładnie podczas kaszlu pacjentki. To potwierdzenie objawu wysiłkowego nietrzymania moczu, ale nie ocena nasilenia tego problemu.

Wynik ujemny wskazuje z kolei, że podczas próby nie zaobserwowano wycieku moczu. Przyczyną może być między innymi niewielkie wypełnienie pęcherza, zbyt słaby kaszel lub pozycja ciała. Jeżeli pacjentka w domu popuszcza mocz, a w gabinecie nie, nadal warto dokładnie zbadać tę sytuację. Lekarz może na przykład powtórzyć próbę w innych warunkach.

Wynik testu zestawia się z pozostałymi badaniami i zebranymi w wywiadzie lekarskim informacjami. Bardzo pomocny na tym etapie jest dzienniczek mikcji prowadzony przez pacjentkę przez minimum trzy dni. Zapisuje się w nim oddawanie moczu, przyjmowane płyny, epizody wycieków i okoliczności ich wystąpienia. Diagnostykę inkontynencji uzupełniają badanie moczu oraz ocena opróżniania pęcherza, w tym pomiar ilości moczu pozostającego w nim po mikcji.

Dodatnia próba kaszlowa nie oznacza automatycznie konieczności wykonywania poważnych zabiegów czy operacji. U kobiet z wysiłkowym NTM zalecanym leczeniem pierwszego wyboru jest indywidualnie zaprojektowany trening mięśni dna miednicy, zaplanowany na kilkanaście tygodni. Jeśli leczenie zachowawcze nie przynosi wystarczającej poprawy, można rozważyć metody inwazyjne, uwzględniając nasilenie objawów i preferencje samej pacjentki.

Źródła:

• https://uroweb.org/guidelines/non-neurogenic-female-luts/chapter/disease-management
• https://www.ics.org/Wasabi/Documents/DocumentsDownload.aspx?DocumentID=5291