Gojenie ran u seniorów to proces bardziej skomplikowany i znacznie wolniejszy niż
u młodszych osób. Dzieje się tak z wielu powodów.
Starsza skóra goi się wolniej i nie jest to przypadek. To fakt. Procesy gojenia ran zmieniają się z wraz z wiekiem. W przypadku osób dojrzałych wszystko trwa niestety dłużej, a do tego łatwiej u nich o powikłania. Drobne skaleczenia czy otarcia, które u młodego człowieka goją się błyskawicznie, seniorowi mogą sprawiać już pewien kłopot. Dlaczego tak się dzieje i co można z tym zrobić?
Na początek kilka słów o samym mechanizmie gojenia rany... To dość złożony proces naprawczy, który uruchamia się natychmiast po tym, jak skóra zostaje uszkodzona. Najpierw pojawia się (prawidłowy w tej sytuacji) stan zapalny, dzięki któremu organizm czyści ranę, usuwając z niej obumarłe komórki oraz bakterie. Kolejnym etapem gojenia rany jest faza proliferacji, w trakcie której komórki zaczynają się namnażać i wypełniać ubytek w skórze. Na koniec – w zależności od głębokości urazu – następuje regeneracja naskórka lub, gdy uszkodzeniu uległa warstwa głębsza skóry – tworzenie blizny. W młodym organizmie wszystko to działa sprawnie i przebiega dość szybko, jednak z wiekiem każdy z tych etapów gojenia może ulegać spowolnieniu.
Dlaczego gojenie ran jest wolniejsze u osób starszych
Z wiekiem zmienia się struktura i funkcjonowanie skóry
Z biegiem lat skóra ludzka, podobnie jak cały organizm, starzeje się. W naturalny sposób staje się cieńsza, mniej elastyczna i bardziej sucha. Maleje ilość kolagenu i elastyny, czyli białek, które nadają skórze sprężystość i umożliwiają jej regenerację (co jest kluczowe w gojeniu ran). Spowolnieniu ulega również podział komórek skóry – a to właśnie one wypełniają ranę, tworząc nową tkankę lub „naprawiając” uszkodzony naskórek. Dodatkowo naczynia krwionośne w starszej skórze są mniej liczne i mniej sprawne. Oznacza to gorsze dotlenienie i odżywienie tkanek, co spowalnia każdy etap gojenia – od oczyszczania rany, po jej zamknięcie.
Układ odpornościowy z czasem jest coraz słabszy
Spadająca z wiekiem wydolność układu odpornościowego człowieka oznacza, że organizm coraz wolniej reaguje na zagrożenia – na przykład na bakterie wnikające do rany i powodujące powikłania w jej gojeniu. Komórki odpowiedzialne za usuwanie patogenów i naprawę tkanek (makrofagi czy limfocyty) nie działają już tak sprawnie, jak u młodych ludzi, w związku z tym wyższe jest ryzyko infekcji i ogólnie wolniejszy przebieg gojenia się rany. Starszy organizm potrzebuje zwykle więcej czasu, aby poradzić sobie z raną, która u młodszej osoby goi się bez większych komplikacji.
Im więcej lat, tym większe niedobory składników odżywczych
Nawet jeśli senior wygląda na dobrze odżywionego, może mieć ukryte niedobory – szczególnie białka, witamin i minerałów. Tymczasem gojenie rany to intensywny proces metaboliczny, który wymaga białka (do budowy nowych komórek i produkcji kolagenu) witaminy C (niezbędnej do tworzenia tkanki łącznej), kluczowego dla regeneracji cynku oraz żelaza potrzebnego do transportu tlenu. U osób starszych często występują problemy z apetytem, zaburzenia wchłaniania czy różne ograniczenia dietetyczne, a wszystko to sprzyja niedoborom. Braki tych składników mogą znacząco spowalniać gojenie, a czasem wręcz je zatrzymać.
U starszych osób wzrasta ilość chorób, które utrudniają gojenie
Wraz z wiekiem rośnie częstotliwość występowania chorób przewlekłych, a wiele z nich zakłóca naturalne procesy regeneracyjne skóry. Cukrzyca spowalnia gojenie, bo podwyższony poziom cukru we krwi uszkadza naczynia krwionośne, nerwy i układ odpornościowy. Rany goją się wolniej i częściej ulegają zakażeniom. Miażdżyca zmniejsza przepływ krwi w naczyniach, przez co tlen i substancje odżywcze trudniej docierają do rany. Niewydolność serca czy nerek może prowadzić do obrzęków, które utrudniają prawidłowe krążenie i oczyszczanie gojących się ran. Wszystkie te czynniki mogą prowadzić do powstawania ran przewlekłych.
Zażywanie niektórych leków także nie pomaga...
Im więcej ma się lat, tym zwykle więcej leków się przyjmuje, a wiele z nich ma niekorzystny wpływ na procesy gojenia. Sterydy stosowane między innymi przy astmie czy reumatyzmie osłabiają reakcję zapalną organizmu (pierwsza faza gojenia rany) i hamują produkcję kolagenu. Środki przeciwzapalne również mogą zakłócać naturalny przebieg stanu zapalnego, który jest potrzebny na początku gojenia. Leki immunosupresyjne (przyjmowane po przeszczepach) tłumią działanie układu odpornościowego i zwiększają ryzyko infekcji. Leki przeciwzakrzepowe mogą z kolei prowadzić do krwawień lub powstawania krwiaków, które utrudniają gojenie.
Co zrobić, aby wspomóc gojenie ran u seniorów
Wolniejsze gojenie się ran u osób starszych nie oznacza, że nic nie można w tej sprawie zrobić. Przeciwnie – istnieje wiele prostych, codziennych działań, które mogą znacząco poprawić zdolność organizmu do regeneracji. Oto najważniejsze z nich...
- Pielęgnacja skóry i profilaktyka to podstawa. Starsza, ale zadbana skóra jest mniej podatna na urazy, a drobne skaleczenia czy otarcia goją się szybciej niż w przypadku skóry przesuszonej, nieodżywionej i niezadbanej. Warto zatem natłuszczać skórę, aby zapewnić jej płaszcz lipidowy (warstwę, która w naturalny sposób utrzymuje odpowiedni poziom wilgoci w skórze). Należy też zadbać o prawidłową higienę – używać łagodnych środków myjących (na przykład w postaci pianek bez dodatku wody, ale z zawartością tłuszczów pozostających na skórze) i unikać gorącej wody, która przyczynia się do usuwania filmu tłuszczowego (korzystnego dla zachowania balansu wilgoci). I kwestia bardzo istotna – w zaawansowanym wieku nie można lekceważyć nawet drobnych ran, które bez właściwej pielęgnacji mogą przysporzyć seniorom kłopotów.
- Kluczowa jest także zdrowa i odżywcza dieta, bo regeneracja skóry zaczyna się... od talerza. Codzienne menu starszej osoby ma ogromny wpływ na gojenie ran, ponieważ organizm musi mieć z czego budować nową tkankę. Potrzebne jest białko (czyli mięso, ryby, jaja, nabiał, rośliny strączkowe...), witamina C (a więc na przykład papryka, kiwi, truskawki, pomarańcze), cynk i żelazo (między innymi pełnoziarniste produkty zbożowe, pestki dyni) oraz woda, bo nawet niewielkie odwodnienie organizmu osłabia procesy gojenia.
Poznaj najlepszą dietę na gojenie ran.
- Wskazana jest też daleko idąca ostrożność – unikanie ucisku, długotrwałego siedzenia lub leżenia w jednej pozycji. U starszych ludzi (szczególnie tych z ograniczoną mobilnością) istnieje duże ryzyko powstawania odleżyn. Aby im zapobiec, trzeba pamiętać o częstych zmianach pozycji ciała (co najmniej co dwie godziny), o stosowaniu materacy i poduszek przeciwodleżynowych, o higienie skóry, a także unikaniu obcisłej odzieży czy butów. Każde zaczerwienienie, pęcherz czy bolesność na skórze warto natychmiast zgłosić opiekunowi lub nawet skonsultować z medykiem.
- Jeśli rana już jest, wymaga uwagi i prawidłowej pielęgnacji. Absolutnym minimum jest dbanie o jej czystość, stosowanie odpowiednich opatrunków i obserwacja. Jeżeli rana wymaga oczyszczenia, można zastosować lawaseptyk. Zależnie od rodzaju rany, sięga się po standardowe – suche, sterylne opatrunki albo nowoczesne opatrunki chłonne lub żelowe, które utrzymują wilgoć i wspomagają gojenie rany. Jeśli po kilku dniach „domowej pielęgnacji” nie widać poprawy lub zauważalne jest zaczerwienienie, obrzęk, wysięk ropny, rana nieprzyjemnie pachnie... należy natychmiast zgłosić się do lekarza.
Dowiedz się, dlaczego niektóre rany się nie goją.