Fartuchy chirurgiczne – podstawowa ochrona personelu medycznego

Fartuchy chirurgiczne klasyfikuje się głównie na podstawie poziomu ochrony, która zapewniają użytkownikowi. Należy ją oczywiście dostosować do poziomu ryzyka w danej sytuacji.

Do zabiegów o niskim ryzyku, w przypadkach, w których nie występuje kontakt z płynami ustrojowymi pacjenta, stosuje się niejałowe, lekkie fartuchy chirurgiczne jednorazowe, które dają podstawową ochronę higieniczną i ograniczają rozprzestrzenianie się patogenów. W sytuacjach wymagających wyższej ochrony, na przykład podczas zabiegów czy operacji, wykorzystuje się fartuchy chirurgiczne sterylne wykonane z materiałów zapewniających znacznie wyższy stopień ochrony. Takie modele dostępne są w jałowych opakowaniach, które zapewniają im pełną sterylność do momentu użycia.

W przypadku prostych zabiegów lub czynności medycznych wykonywanych w suchym środowisku, niewymagających sterylnego otoczenia, używane są jednorazowe fartuchy z cienkiej włókniny, zapewniające podstawowy stopień ochrony. Podczas zabiegów z niewielką ilością płynów, konieczny jest fartuch barierowy – wodoodporny, chroniący przed wilgocią i różnego rodzaju wydzielinami. Pełnobarierowy fartuch jednorazowy jest zazwyczaj potrzebny podczas operacji oraz przy dłuższych zabiegach. Odzież ta, oprócz tkaniny o odpowiedniej gramaturze, ma laminowane szwy i odpowiednio wykończone mankiety.

Zdecydowana większość obecnie używanej przez personel medyczny odzieży ochronnej to odzież jednorazowego użytku. Umożliwia zachowanie higieny i sterylnego środowiska, na przykład na bloku operacyjnym. Fartuchy chirurgiczne wielorazowe dawniej były używane znacznie częściej. Obecnie są wykorzystywane rzadko ze względu na bardziej kosztowną (niż zakup jednorazowej odzieży ochronnej) konieczność prania i sterylizacji.

Na rynku dostępne są także kombinezony, które pokrywają całe ciało i są stosowane
w przypadkach wymagających szczególnie wysokiego poziomu ochrony, na przykład w kontakcie
z patogenami o dużej zakaźności.

Podstawą przy zakupie fartucha chirurgicznego są jego parametry ochronne, komfort oraz odpowiednia wentylacja. Fartuchy muszą spełniać szereg wymogów formalnych.

• EN13795-1:2019 i PN EN13795-2:2019 – Odzież i obłożenia chirurgiczne – Wymagania
  i metody badań – Część 1 i 2: Obłożenia chirurgiczne i fartuchy chirurgiczne oraz odzież dla bloków operacyjnych.
• PN-EN ISO 22610:2007 – Obłożenia chirurgiczne, fartuchy chirurgiczne i odzież dla bloków operacyjnych, stosowane jako wyroby medyczne dla pacjentów, personelu medycznego
  i wyposażenia.

Fartuchy chirurgiczne muszą również posiadać oznakowanie znakiem CE.

Tworzywem wykorzystywanym powszechnie do produkcji fartuchów chirurgicznych jest antybakteryjna, niedrażniąca i antyalergiczna włóknina polipropylenowa SMS (Spunbond-Meltblown-Spunbond). Charakteryzuje się ona wysoką odpornością na przenikanie płynów oraz mikrocząsteczek i jednocześnie wysoką przepuszczalnością powietrza. Dobrej jakości fartuchy są wzmacniane na szwach metodą łączenia ultradźwiękowego, co zmniejsza ryzyko przenikania płynów. W fartuchach przeznaczonych do długich zabiegów stosuje się dodatkowe zabezpieczenia w miejscach szczególnie narażonych na przesiąkanie (rękawy). Fartuchy chirurgiczne wielorazowe powinny być natomiast wykonane z tkaniny odpornej na blaknięcie koloru w wyniku wielokrotnego prania i sterylizacji.

Oprócz wodoodporności fartuch chirurgiczny powinien charakteryzować się odpowiednią gramaturą materiału (dla fartuchów barierowych jest to min. 30-35 g/m²), która wpływa na jego wytrzymałość. Przy długotrwałych zabiegach istotne jest, aby materiał zapewniał odpowiednią wentylację i komfort termiczny, co pozwala uniknąć nadmiernego pocenia się.

Wybór odpowiedniego fartucha, oprócz oczywistych przesłanek jakimi są rodzaj zabiegu
i potencjalny kontakt z płynami, może być również podyktowany osobistymi preferencjami: wygodą noszenia, długością rękawów i łatwością zakładania. Dobrze dobrany fartuch chirurgiczny powinien zapewniać swobodę ruchów, która jest podstawą podczas długotrwałych czy precyzyjnych procedur medycznych. Luźny krój i elastyczne mankiety pozwalają na swobodny zakres ruchu.

Równie istotne są rozwiązania dotyczące zakładania fartucha. Jego funkcjonalność znacznie wzrasta, jeśli posiada on szybkie zapięcia na rzepy lub zatrzaski, które ułatwiają sprawne zakładanie i zdejmowanie odzieży, co jest niezbędne w nagłych sytuacjach medycznych. Praktyczne troczki ułatwiają dopasowanie fartucha w pasie. Często producenci dodają do wybranych modeli chłonne ręczniki do osuszania rąk, co dodatkowo zwiększa wygodę pracy.

Źródła:

• https://www.nia.org.pl/2020/10/29/informacje-dotyczace-produktow-wykorzystywanych-podczas-zwalczania-covid-19/