Ujmując rzecz najprościej, można powiedzieć, że zasłabnięcie to ogólne określenie chwilowego pogorszenia samopoczucia – zawrotów głowy, mdłości, osłabienia. Doznając takich objawów, jesteśmy przytomni, ale możemy mieć na przykład trudności z utrzymaniem równowagi. Omdlenie to z kolei chwilowa utrata przytomności (trwająca zwykle kilka, kilkanaście sekund), spowodowana niedotlenieniem mózgu.
Lato potrafi czasem dać w kość. Wysokie temperatury, duszne powietrze, brak cienia – wszystko to obciąża organizm i może prowadzić do zasłabnięcia lub omdlenia. Chociaż te dwa pojęcia bywają w języku laików używane zamiennie, tak naprawdę nie są tym samym. A warto wiedzieć, co w każdym z tych przypadków dzieje się z człowiekiem oraz jak w takiej sytuacji szybko i skutecznie pomóc...
Zasłabnięcie czy omdlenie – na czym polega różnica?
Zasłabnięcia i omdlenia – przyczyny
Pod wpływem wysokiej temperatury nasze ciało próbuje się schłodzić, dlatego w upalne dni u wielu osób dochodzi do rozszerzenia naczyń krwionośnych (dla oddania ciepła), co skutkuje spadkiem ciśnienia tętniczego i osłabionym przepływem krwi do mózgu. Jeśli do tego dodać dość częste podczas gorącego lata odwodnienie (utrata wody i elektrolitów jest zwiększona z powodu pocenia się), stres, długotrwałe przebywanie na słońcu, zmęczenie lub nawet ciasne ubranie – ryzyko omdlenia rośnie.
Sygnały ostrzegawcze, czyli kiedy reagować
Objawy zwiastujące omdlenie są dość charakterystyczne. Na krótko przed nim organizm wysyła nam określone sygnały. Są to: zawroty głowy, uczucie duszności, bladość skóry, zimny pot, mroczki przed oczami, mdłości, szum w uszach, nagła słabość... To ten moment, w którym można jeszcze zareagować i zapobiec utracie przytomności. Niestety zwykle nie jest to wiele czasu.
Jak zapobiegać zasłabnięciom i omdleniom w upał
Jest tylko kilka zasad, których przestrzeganie może nas uchronić przed objawami omdlenia czy zasłabnięcia. Nie są trudne do zapamiętania ani wdrożenia w życie, a jednak... często nie stosujemy się do nich.
- Należy regularnie pić wodę – dużo wody. 2 litry to absolutne minimum w gorący dzień. Im więcej się pocimy, tym więcej musimy wypić, aby na bieżąco uzupełniać płyny w organizmie.
- W upalne lato najlepiej unikać słońca w tych „najtrudniejszych” godzinach, czyli przebywamy w cieniu od 11.00 do 16.00. To newralgiczny czas, który grozi przegrzaniem organizmu.
- Aby zapewnić sobie względny komfort termiczny, warto nosić jasne, przewiewne ubrania wykonane z naturalnych tkanin. Jasne kolory nagrzewają się mniej, a dzięki odpowiedniemu materiałowi nasza skóra może swobodnie oddychać.
- Absolutną oczywistością jest ochrona głowy – możemy zakładać kapelusz czy czapkę z daszkiem albo nawet chustkę – ważne, aby głowę osłaniać.
- Pomocne w upalne dni jest także jedzenie lekkich posiłków. Nasz organizm i tak ma „dużo pracy” ze schładzaniem się, lepiej nie dorzucać mu więc „roboty” w postaci ciężkich do strawienia dań.
- Trzeba unikać także alkoholu i kofeiny. Tak, w upał czasem marzymy o zimnym piwie albo mrożonej kawie na kostkach lodu, ale te napoje odwadniają, a to ostatnia rzecz, jakiej nam trzeba w taki dzień.
- No i konieczna jest równowaga między odpoczynkiem a lekkim ruchem. Unikajmy długiego stania w miejscu – napinanie łydek lub krótki spacer poprawiają krążenie.
Co robić, gdy ktoś zasłabnie lub zemdleje – krok po kroku
Zasłabnięcie czy omdlenie i pierwsza pomoc udzielana w takim przypadku to zwykle stresująca sytuacja dla kogoś, kto nie jest medykiem, ale dobra znajomość procedury ułatwia sprawę... Co zatem robimy po kolei?
- Najpierw spokojna ocena sytuacji. Upewniamy się, że miejsce udzielania pomocy jest właściwe i bezpieczne. Nie może to być na przykład środek ruchliwej ulicy czy mocno nasłoneczniony obszar.
- Następnie sprawdzenie przytomności. Jeśli osoba poszkodowana reaguje, mówi, kontaktuje – mamy do czynienia z zasłabnięciem. Jeżeli natomiast nie reaguje, osuwa się – najprawdopodobniej doszło do omdlenia.
- Teraz pozycja leżąca i uniesienie nóg. Osobę przytomną (lub taką, która odzyskała przytomność) układamy na plecach z nogami uniesionymi na około 30 cm, co ułatwia powrót krwi do mózgu.
- Dopływ powietrza! Rozpinamy ciasne ubranie, rozluźniamy krawat poszkodowanemu, uchylamy okno, włączamy wentylator... Konkretne działanie zależy od okoliczności i możliwości w danej chwili.
- Stopniowe ochłodzenie organizmu. „Przegrzane” osoby należy schłodzić. Możemy kłaść zimne okłady na kark, czoło, nadgarstki. Nie wolno natomiast polewać w tym momencie wodą.
- Obserwacja. Nie zostawiamy osoby, której pomagamy samej. Musimy kontrolować jej oddech i świadomość. Jeżeli w ciągu 30-60 sekund poszkodowany nie odzyskuje przytomności, dzwonimy po pomoc. Inne niepokojące objawy, które wskazują na to, że natychmiast potrzebna jest fachowa interwencja medyczna to: płytki oddech (lub jego brak), drgawki, majaczenie. Karetka jest potrzebna jak najszybciej, jeżeli omdlenie było poprzedzone bólem w klatce piersiowej lub na skutek omdlenia doszło do urazów (na przykład ze względu na upadek z dużej wysokości). Zawsze także natychmiast wzywamy medyków, jeśli omdlenie dotyczyło seniora, kobiety w ciąży lub dziecka.
A czego nie robić? To także bardzo ważne!
Jak już było wspomniane, nie polewamy zimna wodą kogoś, kto zemdlał w upale. Osobie nieprzytomnej pod żadnym pozorem nie podajemy płynów (ze względu na ryzyko zachłyśnięcia). Nie wolno też podnosić czy sadzać na siłę kogoś, kto właśnie odzyskał przytomność. Czego jeszcze nie robić? Nie bać się pomagać, bo w wielu przypadkach szybka reakcja jest najważniejsza!
***
W przypadku zasłabnięć (i upadków) może dojść do zranień, dlatego warto mieć w zanadrzu plastry opatrunkowe lub przylepce i bandaże. Przydadzą się one oczywiście także w innych sytuacjach.
Zasłabnięcia i omdlenia w czasie upałów to nie rzadkość. Często są to efekty odwodnienia, przegrzania i niewłaściwej reakcji organizmu na wysoką temperaturę. Znajomość objawów i zasad pierwszej pomocy może sprawić, że wszystko skończy się dobrze – bez poważnych konsekwencji.
Poznaj bezpieczne i skuteczne zasady udzielania pierwszej pomocy.