Zapalenie pęcherza
w ciąży – dlaczego jest tak niebezpieczne i jak je leczyć

W ciąży dochodzi do zmian hormonalnych i anatomicznych, które spowalniają odpływ moczu i sprzyjają namnażaniu się bakterii. U części przyszłych mam występuje też bezobjawowa bakteriuria (obecność bakterii w moczu bez dolegliwości). Sama w sobie nie daje objawów, ale zwiększa ryzyko odmiedniczkowego zapalenia nerek, dlatego ciężarne przesiewowo się bada i – w razie dodatniego wyniku – leczy. To postępowanie zmniejsza ryzyko powikłań ciąży, w tym porodu przedwczesnego i niskiej masy urodzeniowej noworodka.

Najczęstsze sygnały zapalenia pęcherza (w ciąży i nie tylko) to: pieczenie lub ból przy oddawaniu moczu, częstomocz, nagłe parcia na mocz, ból podbrzusza, mętny lub krwisty mocz, nieprzyjemny zapach... Czasem pojawia się stan podgorączkowy i ogólne złe samopoczucie. Oczywiście częstsze wizyty w toalecie mogą być „fizjologią ciąży”, ale ból i pieczenie nigdy nie są normalne – wymagają kontaktu z lekarzem. Objawy pochodzące z górnych dróg moczowych (gorączka, dreszcze, ból w okolicy lędźwi, nudności/wymioty) sugerują zajęcie nerek i wymagają pilnej konsultacji lekarskiej.

W ciąży niczego nie leczy się w ciemno – standardem jest więc w tej sytuacji badanie ogólne moczu i posiew (najlepiej próbka ze „środkowego strumienia” do jałowego pojemnika). W razie podejrzenia powikłań lekarz może zlecić dodatkowo badania krwi lub USG. Zgodnie z aktualnymi rekomendacjami, przesiewowy posiew w kierunku bezobjawowej bakteriurii wykonuje się rutynowo na początku każdej ciąży.

Zakażenie ograniczone do pęcherza zwykle szybko ustępuje po właściwym leczeniu. Problemem jest brak leczenia i jego konsekwencja, czyli odmiedniczkowe zapalenie nerek, które w ciąży częściej wymaga hospitalizacji i leczenia dożylnego. Może prowadzić do ciężkich powikłań u mamy (sepsa, zaburzenia krzepnięcia) oraz zwiększać ryzyko porodu przedwczesnego i niskiej masy urodzeniowej. Dlatego tak ważna jest wczesna diagnostyka i niezwlekanie z terapią.

U kobiet w ciąży objawowe zapalenie pęcherza leczy się antybiotykiem – decyzję o wyborze leku i czasie trwania terapii podejmuje lekarz na podstawie obrazu klinicznego i (jeśli jest dostępny w danym przypadku) antybiogramu. W praktyce stosuje się antybiotyki uznawane za bezpieczne w ciąży. Terapii nie przerywa się aż do momentu ustąpienia objawów – to znacznie zmniejsza ryzyko nawrotu i powikłań. W razie bólu pęcherza w ciąży czy podwyższonej temperatury lekarz może zalecić paracetamol. Niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) w ciąży używa się ostrożnie i tylko z wyraźnych wskazań.

Uwaga! W razie objawów sugerujących zajęcie nerek (gorączka, ból lędźwi, wymioty), należy natychmiast zgłosić się do szpitala. Wtedy standardem bywa dożylna antybiotykoterapia i nawodnienie.

Zawsze w przypadku problemów z infekcjami dróg moczowych w ciąży warto dużo pić, by dobrze nawodnić organizm i cały czas „przepłukiwać” układ moczowy. Ważna jest także oczywiście prawidłowa higiena intymna – bez agresywnych środków i myjących i irygacji pochwy.

Czego nie robić? Absolutnie nie przyjmować żadnych leków bez konsultacji z lekarzem. W ciąży dobór terapii musi być dobrze przemyślany. Nie warto też zwlekać z wizytą u specjalisty – stawka jest zbyt duża. Jeżeli wiec objawy zapalenia układu moczowego nie ustępują w ciągu 24 godzin, trzeba koniecznie udać się do lekarza prowadzącego ciążę.

Po wyleczeniu epizodu lekarz może zaproponować kontrolny posiew, aby potwierdzić skuteczność terapii. W grupie kobiet z częstymi nawrotami zakażeń dróg moczowych rozważa się różne strategie – od modyfikacji nawyków (dobre nawodnienie, nieprzetrzymywanie moczu, oddawanie moczu po stosunku), po indywidualnie dobraną profilaktykę pod kontrolą położnika. Największe znaczenie ma jednak wychwycenie i leczenie bezobjawowej bakteriurii – to element ochrony przed powikłaniami nerkowymi w ciąży. Skuteczność wielu „naturalnych” metod (jak regularne przyjmowanie żurawiny czy probiotyków) jest niejednoznaczna – o ich użyciu warto zawsze porozmawiać z lekarzem prowadzącym.

• „W ciąży nie wolno brać antybiotyków”. To mit. Niektóre antybiotyki są standardem leczenia i mają udokumentowane bezpieczeństwo w ciąży; kluczowy jest właściwy dobór leku i czasu terapii.
• „Skoro już nie boli i nie piecze, można odstawić leki”. Nieprawda. Objawy zapalenia pęcherza w ciąży mogą ustąpić wcześniej niż infekcja – terapię zawsze należy dokończyć i wykonać kontrolny posiew.
• „Infekcja pęcherza zawsze wraca”. Nie zawsze. Dobre rozpoznanie, właściwe leczenie oparte na posiewie i odpowiednia profilaktyka znacząco zmniejszają liczbę nawrotów infekcji.

Aby wiedzieć więcej, przeczytaj także:

• zapalenie pęcherza moczowego,
• posiew moczu.