Nietrzymanie moczu
i stolca po udarze mózgu

Udar mózgu to poważne wyzwanie dla medycyny. Co roku na świecie dochodzi do 12,2 mln udarów, z czego 3,3 mln kończy się śmiercią. Połowa tych, którzy przeżyli udar mózgu, zmaga się z trwałą niepełnosprawnością. Zaburzenia mowy, czucia, zdolności poznawczych, całkowity lub częściowy paraliż ciała, nietrzymanie moczu/stolca po udarze – to codzienność wielu z tych osób.

W Polsce co roku odnotowuje się około 70 tys. przypadków udarów. Niestety, im młodsza osoba przechodzi udar, tym gorzej rokuje. Co trzeci przypadek kończy się śmiercią, co plasuje udar mózgu w czołówce przyczyn zgonów w naszym kraju. Szybka reakcja i odpowiednia rehabilitacja po udarze są bardzo ważne.

Udar mózgu to sytuacja, w której nagle dochodzi do przerwania dopływu krwi do mózgu. Może się to stać, gdy jakaś tętnica zostanie zablokowana (udar niedokrwienny) albo pęknie (udar krwotoczny). Kiedy mózg przestaje dostawać krew, brakuje mu tlenu i komórki nerwowe zaczynają szybko obumierać. Pierwsze objawy udaru to coś, czego absolutnie nie można ignorować. Alarmującymi sygnałami, po wystąpieniu których należy natychmiast poszukać pomocy medycznej, są:

• nagłe osłabienie lub drętwienie jednej strony ciała, szczególnie twarzy, ręki lub nogi;
• problemy z mówieniem (niemożność powiedzenia nawet prostych rzeczy, a także niewyraźna mowa);
• zaburzenia widzenia – zamazany obraz, podwójnie widzenie, utrata widzenia w jednym oku;
• silny ból głowy – często nagły i bez wyraźnej przyczyny;
• problemy z równowagą i koordynacją – zawroty głowy, trudności z chodzeniem.

Po zauważeniu tych objawów u siebie lub u kogoś innego, należy natychmiast wezwać pogotowie. Każda minuta ma w takiej sytuacji znaczenie – im szybsza jest pomoc, tym większa jest szansa na zmniejszenie uszkodzeń mózgu.

Aby szybko sprawdzić, czy ktoś może mieć udar, warto użyć prostego testu FAST. Ten skrót pomaga zapamiętać najważniejsze objawy udaru:

• F jak FACE (twarz) – poproś osobę, u której podejrzewasz udar mózgu, żeby się uśmiechnęła; jeśli jedna strona jej twarzy opada, to znak ostrzegawczy.
• A jak ARMS (ręce) – poproś tę osobę, aby uniosła obie ręce; jeżeli jedna z nich opada lub nie można jej podnieść, to kolejny sygnał.
• S jak SPEECH (mowa) – poproś o powiedzenie prostego zdania, np. "Dziś jest ładna pogoda"; jeśli są problemy z wyraźnym mówieniem, pojawia się bełkot lub poproszona o to osoba w ogóle nie potrafi nic powiedzieć, to alarm.
• T jak TIME (czas) – jeśli zauważysz takie objawy, nie czekaj, dzwoń po pomoc! Czas jest kluczowy – w ciągu 4,5 godziny od wystąpienia symptomów udaru można uratować czyjeś (lub swoje) życie. Im szybciej osoba z udarem otrzyma pomoc medyczną, tym większa jest szansa na przywrócenie sprawności.

Udar mózgu, niezależnie od przyczyny i rodzaju, niesie ze sobą wiele skutków ubocznych i długofalowych (często takich do końca życia) problemów. Pacjenci zmagają się z niedowładami, paraliżem, osłabieniem mięśni, zwłaszcza po jednej stronie ciała. Mogą mieć trudności z chodzeniem,utrzymaniem równowagi, a także z wykonywaniem codziennych czynności. W zależności od tego, która część mózgu została uszkodzona, osoba po udarze ma problemy z mówieniem, rozumieniem, pisaniem czy czytaniem. Udar wpływa też na pamięć, zdolność koncentracji, logiczne myślenie oraz planowanie. Po udarze pacjenci często zmagają się z depresją, lękiem i wahaniami nastroju (zmiany w mózgu mogą skutkować trudnościami w kontrolowaniu emocji). Częstym powikłaniem są problemy ze wzrokiem, które mogą prowadzić do częściowej jego utraty, podwójnego widzenia lub utrudnionej oceny odległości. W wyniku uszkodzeń w mózgu może także dojść do problemów z połykaniem, co z kolei zwiększa ryzyko zachłyśnięcia się lub zapalenia płuc. Wiele osób po udarze nie potrafi kontrolować funkcji pęcherza i jelit (nietrzymanie moczu i stolca po udarze), co znacznie pogarsza jakość życia i samopoczucie.

Te problemy mogą być długotrwałe, ale odpowiednia rehabilitacja po udarze, terapia i wsparcie medyczne często pomagają pacjentom wrócić do codziennego funkcjonowania na przyzwoitym poziomie.

Jednym z problemów często pojawiających się po udarze jest nietrzymanie moczu i stolca. W tym przypadku inkontynencja wynika z uszkodzeń mózgu, które zakłócają kontrolę nad pęcherzem i jelitami. Chory może mieć trudności z rozpoznawaniem tego, kiedy musi skorzystać z toalety, albo może nie być w stanie wystarczająco szybko na to zareagować. Leczenie nietrzymania moczu i stolca w takim przypadku wymaga kompleksowego podejścia, które łączy rehabilitację, wsparcie farmakologiczne i zmiany w stylu życia.

Rehabilitacja jest zwykle kluczowym elementem w leczeniu nietrzymania moczu i stolca po udarze. Fizjoterapia może pomóc w odzyskaniu kontroli nad mięśniami odpowiedzialnymi za trzymanie moczu i kału. Najczęściej stosowane metody obejmują: ćwiczenia mięśni dna miednicy, ich elektryczną stymulację oraz biofeedback. Taką terapię uzupełnia się niekiedy leczeniem farmakologicznym, stosując między innymi (zależnie od konkretnego przypadku) leki na nadreaktywność pęcherza zmniejszające częstotliwość oddawania moczu czy leki regulujące pracę jelit (dla utrzymania regularności wypróżnień). Istotną częścią leczenia jest ponadto trening pęcherza i jelit, dzięki któremu chory uczy się i przyzwyczaja do regularnego ich opróżniania w określonych odstępach czasu. To pomaga wypracować sposób na kontrolowanie inkontynencji i unikać nieprzyjemnych sytuacji. Niebanalną rolę w zapobieganiu nietrzymania stolca i moczu po udarze odgrywa także dieta. Pacjenci powinni unikać produktów, które mogą podrażniać pęcherz (ostre przyprawy, alkohol, kofeina), a w przypadku problemów z jelitami spożywać odpowiednie ilości błonnika, który reguluje pracę układu trawiennego. Dobre nawodnienie organizmu jest równie istotne, ale należy zachować ostrożność, aby nie przyjmować nadmiaru płynów w krótkim czasie.

W trakcie leczenia codzienne funkcjonowanie osobom z nietrzymaniem moczu/stolca po udarze mogą ułatwić produkty zapewniające higienę. Do wyboru są różnego rodzaju zabezpieczenia: chłonne majtki, pieluchy anatomiczne, wkłady chłonne, pieluchomajtki.

***

Leczenie nietrzymania moczu i stolca po udarze mózgu to proces złożony, który wymaga indywidualnego podejścia. Skuteczność terapii zależy od stopnia uszkodzeń neurologicznych, ogólnego stanu zdrowia pacjenta oraz jego zaangażowania we własną rehabilitację. Dzięki odpowiednim ćwiczeniom, farmakoterapii i wsparciu specjalistów wiele osób odzyskuje częściową lub nawet pełną kontrolę nad pęcherzem i jelitami.

Źródła:

• https://www.world-stroke.org/assets/downloads/WSO_Global_Stroke_Fact_Sheet.pdf
• https://strokeeurope.eu/data-comparison/
• https://ippez.pl/